Рус Бел Eng 中文

Міжнародны дзень вызвалення вязняў фашысцкіх канцлагераў адзначаецца ва ўсім свеце 11 красавіка

11 красавіка ва ўсім свеце адзначаецца Міжнародны дзень вызвалення вязняў фашысцкіх канцлагераў, дзень смутку мільёнаў загінуўшых вязняў фашызму. Страшная гістарычная дата, прысвечаная страшным падзеям 20 стагоддзя. У Магілёве ў гэты дзень пройдзе мітынг і ўскладанне кветак да помніка «Дзецям вайны». Дзеці, нароўні з дарослымі, спазналі жахі канцэнтрацыйных лагераў. Магілёўскі гісторык Генадзь Ваўчок заклікае моладзь і ўсю грамадскасць горада не забываць гэту страшную дату ў гісторыі Еўропы.

Канцэнтрацыйныя лагеры ў фашысцкай Германіі былі створаны пасля прыходу гітлераўцаў да ўлады ў 1933 г. для ізаляцыі і рэпрэсіравання праціўнікаў нацысцкага рэжыму. У ліку першых каля горада Веймар ствараецца нямецка-фашысцкі канцлагер Бухенвальд. Створаны ў ліпені 1937 года на гары Этэнсберг (першапачаткова існаваў пад гэтай назвай). Меў 66 філіялаў і знешніх рабочых каманд. Лагер абсталёўваўся ўсімі сродкамі для масавага знішчэння людзей – газавымі камерамі, крэматорыямі, спецыяльнымі прыстасаваннямі.

Спачатку ў Бухенвальдзе змяшчаліся нямецкія антыфашысты, пазней – у гады Другой сусветнай вайны – і ваеннапалонныя розных нацыянальнасцей. 18 верасня 1941 года ў лагер паступілі савецкія ваеннапалонныя. Нечалавечыя ўмовы існавання, жахлівыя медыцынскія эксперыменты над вязнямі, голад, пабоі, зверствы нацыстаў і наглядчыкаў, непасільная праца прывялі да масавай смяротнасці. Каля 10 тысяч зняволеных былі знішчаны, у тым ліку амаль 8,5 тысяч савецкіх ваеннапалонных.

За 8 гадоў існавання лагера праз яго прайшло каля 240 тысяч вязняў з 33 краін (па звестках адміністрацыі лагера), з іх 55 тысяч чалавек з 18 краін былі знішчаны, у тым ліку 19 тысяч з СССР.

У жніўні 1944 года ў Бухенвальдзе гітлераўцы забілі кіраўніка нямецкіх камуністаў Эрнста Тэльмана, старшыню Сацыял-дэмакратычнай Партыі Германіі Р. Брэйтшэйда. У спецыяльным блоку знаходзіліся вядомыя дзяржаўныя і палітычныя дзеячы з акупаваных краін – Л.Блюм, Э.Даладзье, прадстаўнікі германскай буржуазнай апазіцыі, у тым ліку ўдзельнікі антыгітлераўскай змовы ў ліпені 1944 года.

Зняволеных бязлітасна эксплуатавалі ўладальнікі буйных прамысловых фірмаў, чые прадпрыемствы размяшчаліся ў раёне Бухенвальда (Сіменс, Юнкер і інш.). Асабліва шмат вязняў загінула ў філіяле «Бухенвальд-Дора», дзе ў падземных памяшканнях вырабляліся самалёты-снарады «ФАУ».

Нягледзячы на тэрор, з часоў заснавання лагера ў Бухенвальдзе сталі фарміравацца падпольныя антыфашысцкія групы Супраціўлення. У 1943 годзе ствараецца інтэрнацыянальны камітэт на чале з нямецкім камуністам В.Бартэлем. Да пачатку красавіка 1945 года арганізацыя налічвала 178 груп (па 3-4 чалавекі кожная), у тым ліку 56 савецкіх груп.

У антыфашысцкім Супраціўленні ўдзельнічалі людзі розных сацыяльных слаёў і груп насельніцтва, палітычных і рэлігійных поглядаў, інтэлігенцыя і буржуазія, рабочыя і сяляне, камуністы і сацыялісты, лібералы, кансерватары і беспартыйныя, хрысціяне і мусульмане. Іх аб’ядноўвала агульная мэта – супрацьстаяць германскаму фашызму.

11 красавіка 1945 г. ва ўмовах разгрому нямецкіх войскаў у Другой сусветнай вайне вязні Бухенвальда на чале з інтэрнацыянальным палітычным цэнтрам паднялі паўстанне, баявыя групы раззброілі ахову і авалодалі лагерам, куды 12 красавіка 1945 г. увайшлі амерыканскія войскі. Было вызвалена больш за 20 тыс. чалавек, у тым ліку 900 дзяцей.

Нюрнбергскі працэс, які адбыўся ў 1945-1946 гадах, – першы ў гісторыі міжнародны суд, прызнаў агрэсію найвялікшым крымінальным злачынствам, пакараў 24 галоўных арганізатараў знішчэння мільёнаў нявінных людзей.

У 1958 г. створаны Міжнародны камітэт з былых вязняў Бухенвальда, адкрыты велічны ансамбль у Бухенвальдзе (арх. Л.Дэйцэрс і інш, скульптар Ф.Крэмер і інш ...), які ўключае алею стэл з рэльефамі, што апавядаюць пра гісторыю лагера і барацьбе вязняў; тры брацкія магілы; Дарога нацый, уздоўж якой размешчаны 18 пілонаў (па ліку краін, грамадзяне якіх загінулі ў Бухенвальдзе) з бронзавымі чарамі Вечнага агню. У цэнтры ансамбля – Плошча мітынгаў з 3-яруснай вежай Свабоды і бронзавым шматфігурным манументам, які паказвае вязняў канцлагера.

Няўмольны гадзіннік гісторыі адлічвае 76-ы год Вялікай Перамогі. Час бяссільны сцерці з памяці пакаленняў тых, хто гераічна змагаўся, аддаўшы жыццё за гонар, славу і незалежнасць сваёй Айчыны, хто выратаваў народы ад фашысцкага прыгнёту. Вялікая Айчынная вайна навечна ўвайшла ў аналы гісторыі. Да вопыту і вынікаў вайны людзі звяртаюцца зноў і зноў.

У наш складаны час робяцца спробы перапісаць гісторыю Вялікай Айчыннай вайны на карысць пэўных палітычных плыняў у краінах Прыбалтыкі, ва Украіне, у шэрагу іншых еўрапейскіх краін. Здзекам, знявазе падвяргаюць нявінных людзей палітыкі Ісламскай дзяржавы.

Усё менш і менш застаецца ўдзельнікаў Вялікай Айчыннай вайны, і таму праўду пра яе сталі таксама перадаваць падрастаючаму пакаленню былыя малалетнія вязні фашысцкіх канцлагераў. Яркім пацверджаннем гэтаму стала выдадзеная кніга «Вайна вачыма дзяцей» (аўтары Я.А.Соцікаў і У.А.Парахневіч), у якую ўключылі ўспаміны 24 былых вязняў з Магілёўскай вобласці аб невыносных умовах утрымання ў лагерах, катаржнай працы на заводах і на палях у фермераў, бесчалавечным стаўленні да іх. Цяжка пералічыць усе віды прыніжэнняў і зняваг, перажытых вязнямі. Сёння людзі павінны ведаць, памятаць і не забываць учыненых фашыстамі злачынстваў у гады Другой сусветнай і Вялікай Айчыннай войнаў.

Пры выкарыстанні матэрыялаў актыўная гіперспасылка на mogilev-region.gov.by абавязковая