Уверх

Увага! Беларускамоўная версія сайта Магілёўскага абласнога выканаўчага камітэта працуе ў тэставым рэжыме.

Вы тут

Славутасці Магілёва

Магілёў – адзін з самых старажытных гарадоў рэспублікі. Узнік больш за сем стагоддзяў таму.

У 1267 годзе на высокім пагорку каля лукі Дняпра пры ўпадзенні ў яго ракі Дубравенкі быў закладзены замак, вакол якога на працягу наступных стагоддзяў сфармаірваўся горад. Да XVII ст. Магілёў ператварыўся ў буйны гандлёвы і рамесны цэнтр з самай дасканалай сістэмай абарончых прыстасаванняў. У Беларусі не было горада, які, як Магілёў, меў бы тры паясы ўмацаванняў: першы вакол замка (працягласцю каля 600м); другі – акружаў Стары горад з гандлёвай плошчай і кварталамі пасада (больш за 1400 м); трэці – ахопліваў Новы горад (звыш 5000 м). Умацаванні складаліся з равоў і валоў, на якіх стаялі сцены з вежамі і дарожнымі варотамі-брамамі. Усяго налічвалася дванаццаць брам, з іх чатыры ў Замкавым вале – Алейная, Ветраная, Каралеўская, Дубровенская, пабудаваныя ў камені да сярэдзіны XVII ст.

План горада атрымаў радыяльную сістэму вуліц, што было заканамерна ў сувязі з тапаграфіяй мясцовасці. Асноўныя вуліцы бралі свой пачатак ад брам і сыходзіліся, як у фокусе, на плошчы каля замка. Наяўнасць у горадзе некалькі паясоў ўмацаванняў спрыяла з’яўленню паўкальцавога вулічнага напрамку. Такая планіровачная структура працягвае традыцыі старажытнарускага горадабудаўніцтва.

Стары горад быў адміністрацыйна-гандлёвым і рэлігійным цэнтрам Магілёва, дзе былі сканцэнтраваны найбольш значныя каменныя і драўляныя пабудовы. Тут размяшчаліся ратуша, дом купецкага брацтва, цэхавыя дамы, праваслаўныя, уніяцкія, каталіцкія храмы і манастыры.

Помнікі архітэктуры Магілёва XVII-XVIII стст. разнастайныя па сваіх тыпах.

У горадзе захавалася шмат жылых дамоў і грамадзянскіх пабудоў канца XVIII-XIX ст. Размешчаныя па ўсім цэнтральным раёне горада і за яго межамі, яны захоўваюць каларыт гістарычнага мінулага горада на Дняпры.

***

Комплекс Мікалаеўскай царквы

Заснаванне Свята-Мікольскага манастыра ў Магілёве звязана з гістарычнымі асобамі, якія мелі непасрэдныя адносіны да царкоўнага жыцця горада. У красавіку 1636 года кіеўскі мітрапаліт Пётр Магіла атрымаў ад польскага караля Уладзіслава IV дазвол на пабудову ў Грыўлянскай сотні Свята-Мікольскага храма з памяшканнямі «для асоб духоўных і чарнцоў». У 1646 годзе мяшчане Магілёва атрымалі каралеўскую прывілею «на будаўніцтва каменнай Мікалаеўскай царквы на грунтах, набытых грыўлянскімі мяшчанамі, не ўніятамі». Каралеўская грамата забяспечвала праваслаўным спакойнае існаванне царквы і манастыра ад гвалту ўніятаў і замкавай адміністрацыі. Мяшчанам дазвалялася мець на год два каноны і два кірмашы пры царкве «на зімовага і вясновага Міколу». Копія гэтай граматы з друкам знаходзілася ў Мікольскім храме яшчэ ў 1848 годзе. Будаўніцтва Мікольскага гадовага сабора пачалося толькі ў 1669 годзе і скончана было у 1672 годзе, тады ж прайшло і асвячэнне храма. У 1697 годзе царскі стольнік П.А. Талстой у падарожных запісках адзначаў: «За горадам – манастыр Мікалаеўскі, у ім жывуць інакіні набожнай грэчаскай веры. У тым манастыры царква каменная, ладнага будавання. 5 красавіка дня, у панядзелак святога тыдня, быў на абедні ў Мікалаеўскім дзявочым манастыры, там царква каменная, іканастас вялікі, залачоны... »

Жаночы манастыр існаваў да 1719 года, затым у ім пасяліліся манахі. У 1754 годзе мужчынскі манастыр быў закрыты. З таго часу Мікалаеўская царква стала прыходскай. Акрамя галоўнага прастола ў імя св. Мікалая, царква мела яшчэ дзве прыбудоўкі: правая – у імя адсячэння галавы Іаана Хрысціцеля, левая – у імя св. Дзмітрыя Салунскага. У 1708 годзе з царквы былі забраны шведамі рыза з абраза Дзмітрыя Салунскага і сярэбраныя прадметы культу. Падчас пажару горада 8 верасня 1708 года абгарэлі купалы, згарэлі калодкі званоў, хоры, дзверы, але алтар удалося захаваць. Разны іканастас працы магілёўскіх разьбяроў і пазалотнікаў XVII стагоддзя, таксама іканапісцаў у сярэдзіне XVIII стагоддзя быў рэстаўраваны. Да 1855 года ў розных месцах унутры храма былі бачны некаторыя сцянныя размалёўкі да 10 сюжэтаў, а таксама ў правым і левым бакавых алтарах, на сценах, у купале, на яго зборы. У 1823 годзе быў падноўлены іканастас, а ў 1857 году вызалачаны. Настаяцелем храма ў 1901 годзе стаў малады святар Міхаіл Цімафеевіч Пляшчынскі. Пра стан царквы сведчыць акт ад 20 кастрычнiка 1901, складзены Пляшчынскім сумесна з дыяканам Кернажыцкім і старастам царквы Падгароднікавым. У акце адзначаўся дрэнны стан часткова зламанага іканастаса з апалай пазалотай, які патрабаваў разборкі і перапазалоты, а абразы – паднаўлення. Замены і рамонту патрабавалі часткі прастола. Цокаль унутры храма і бакавых межаў абсыпаўся. Аконныя пераплёты, галовы царквы і крыжы на іх, як і ўвесь дах і вонкавыя сцены, патрабавалі перафарбоўкі, а агароджа царквы і тры брамы – рамонту. Унутраны рамонт сцен зацягнуўся да 1906 года. Пры правядзенні работ па старых роспісах у многіх месцах былі зроблены новыя.

Храм функцыянаваў да 1924 года. Пасля смерці яго старога настаяцеля Пляшчынскага, які 34 гады праслужыў храму і прыхаджанам, царкву закрылі. Пасля вайны ў царкве была размешчана кніжная база. У 1954-55 гадах сцены і скляпенні былі перацёрты цэментавым растворам і атынкаваны. Падчас рэстаўрацыйных работ у наш час часткова былі выяўлены ранейшыя раннія роспісы другой паловы XVII стагоддзя на зводзе купала, у алтарнай частцы. Пахаваныя пад пластом алейных фарбаў, наступнай пабелкі і тынкоўкі XIX-XX стагоддзя, гэтыя выяўленыя фрэскі, выкананыя па сухой тынкоўцы, паўсталі цяпер у святле сваіх малінавых, залацістых, смарагдава-зялёных тонаў.

На манастырскай тэрыторыі знаходзіцца і зімовая царква пабудовы 1793-96 гг., асвечаная ў імя св. Прападобнага Ануфрыя Вялікага (Ануфрыеўскага царква).

У савецкі час манастыр быў закрыты. 6 ліпеня 1989 г. Магілёўская епархія была адноўлена. Кіраўніком епархіі быў прызначаны Высокапраасвяшчэннейшы Максім (у міру Барыс Іванавіч Кроха). У 2002 годзе ўладыка Максім, архіепіскап Магілёўскі і Мсціслаўскі, памёр (пахаваны ў манастырскім двары), новым кіраўніком епархіі прызначаны епіскап Сафроній.

Сёння мы можам бачыць адрэстаўраваны архітэктурны комплекс, які складаецца з каменных будынкаў Мікольскай і «цёплай» (зімовай) Ануфрыеўскай царквы, 2-х павярховага жылога дома, званіцы. Акружае тэрыторыю каменны мур з уязнымі варотамі. Мікольскі храм – самы старажытны помнік нашага горада. Заснаваны ў 1669 годзе. Галоўны фасад сабора адрозніваецца яруснай пабудовай, вылучаецца сваёй прыбранасцю. Такі прыём быў характэрны для архітэктуры касцёлаў. Дзве вежы на фасадзе – гэта таксама элементы культавых будынкаў заходнееўрапейскай архітэктуры. Аднак мастацкае афармленне фасада заснавана на мясцовых беларускіх прыёмах, яно далёка ад архітэктуры касцёлаў і знаходзіцца ў сваяцтве з дэкарацыяй помнікаў маскоўскага дойлідства. Кожны ярус аформлены пілястрамі і калонамі, пакрытымі ляпным арнаментам, які паказвае расліны.

Мікольскі храм – выдатны помнік беларускай архітэктуры XVII стагоддзя – ЮНЕСКА прапанавала ўнесці ў рэестр найбольш каштоўных збудаванняў у стылі барока.

Інтэр’ер некалі быў багата размаляваны фрэскавымі роспісамі. Звод купалоў упрыгожвала фрэскавая кампазіцыя «Троіца новазапаветная» (XVIII ст.). Сцены паміж аконнымі праёмамі размаляваны на 2-х узроўнях на біблейскія і евангельскія тэмы. Усе яны былі створаны ў 1-й палове XVIII-га стагоддзя. На жаль, абнавіць удалося толькі фрэскі на зводах купалаў. Самы выдатны мастацкі твор знакамітага храма – чатырох’ярусны іканастас, выкананы магілёўскімі майстрамі-разьбярамі і пазалотнікамі ў XVII ст. у тэхніцы мастацкай драўлянай разьбы з пазалотай. Ён зараз цалкам абноўлены і адрэстаўраваны ў першапачатковым выглядзе. Яго драўляныя калоны пакрыты дзіўнай разьбой – вінаградныя лозы пераплятаюцца адна з адной у самых незвычайных узорах. Па характары ён блізкі да разьбы іканастаса, выкананага для Смаленскага сабора Навадзевічага манастыра ў Маскве, сярод беларускіх майстроў працаваў і Клім Міхайлаў, ураджэнец Шклова і, як мяркуюць, стваральнік іканастаса Мікалаеўскай царквы. У саборы манастыра знаходзіцца адна з копій цудатворнага абраза Божай Маці Баркалабаўскай. Гэты абраз, напісаны ў сярэдзіне другой паловы XVIII ст., уверсе меў малюнак анёлаў, якія карануюць Божую маці (цяпер гэтыя малюнкі часткова страчаны) і сярэбраны аклад (не захаваўся), створаны ў тысяча семсот восемдзесят першым годзе магілёўскім ювелірам П. Сліжыкам. Знаходзіцца ў саборы манастыра адна з копій іконы Божай Маці Бялыніцкай. Арыгінал цудатворнага абраза Божай Маці (сёння яго лёс невядомы) знаходзіўся ў Бялыніцкім манастыры. Кожны з паломнікаў, хто з верай прыходзіў у Бялыніцкі храм, па сведчанні відавочцаў, атрымліваў пазбаўленне ад хваробы. У Магілёўскай епархіі існаваў звычай: перш чым здзейсніць паломніцтва ў Кіева-Пячэрскую Лаўру, неабходна было наведаць Бялыніцкі манастыр і, атрымаўшы блаславенне, адправіцца ў дарогу. Адзігітрыя Бялыніцкая для ўсходняга рэгіёна Беларусі была такой жа шанаванай святыняй, як Божая Маці Жыровіцкая для заходняга краю.

Імя цара-пакутніка Мікалая II і яго трагічны лёс добра вядомы ў Магілёве. Тут ён знаходзіўся ў асабліва цяжкія для яго сакавіцкія дні 1917 года, пасля свайго адрачэння ад расійскага трона ў імя прадухілення кровапраліцця і братазабойчай грамадзянскай вайны. У Спаса-Праабражэнскім храме ён у апошні раз са слязамі на вачах прысутнічаў на Святой Літургіі. Адсюль пачаўся яго шлях на рускую галгофу: узяцце пад варту, заключэнне ў турму і пакутніцкая смерць у Екацярынбургу ў ноч на 17 ліпеня 1918 г. 14 жніўня 2000 года ў Храме Хрыста Збавіцеля ў Маскве на Архіерэйскім саборы адбылася кананізацыя імператарскай сям’і. У гэты дзень у Магілёве незвычайны выпадак дапамог знайсці парадны партрэт імператара Мікалая II у поўны рост. Знойдзены ён быў у нішы сцяны старой часткі будынка па вул. Піянерскай, дзе размяшчаўся філіял Беларускага камерцыйнага інстытута. У памяшканні праводзіўся рамонт. Майстры ўскрывалі дошкі падлогі і сцен, за якімі і знайшлі схованку. Хоць у выяве Мікалая II на партрэце і не было кананічнасці, але па просьбе ўладара Максіма партрэт быў перанесены ў манастыр, дзе знаходзіцца цяпер ужо як шанаваны вернікамі і пілігрымамі абраз.

На тэрыторыі манастыра знаходзіцца малельная капліца. У ёй пад шклом, ніжэй за ўзровень зямлі, чалавечыя косці і чарапы, выяўленыя тут у канцы мінулага стагоддзя. Гісторык-краязнаўца Е.І. Філіповіч дае гэтаму наступнае тлумачэнне. Да сярэдзіны XX стагоддзя Днепр у раёне Магілёва разліваўся па вясне вельмі шырока. Аднак і невялікая рачулка Дубравенка дастаўляла гараджанам вялікія клопаты. Яна вядома ў гісторыі Магілёва тым, што менавіта тут адбылася трагічная падзея, якая атрымала пазней назву «Магілёўскае цунамі». У ліку будынкаў, пацярпелых падчас паводкі 10 красавіка 1942 г., знаходзіўся каменны аднапавярховы будынак лазні. Ад яго пасля паводкі не засталося і следу. Такім чынам, мужчыны, жанчыны і дзеці, якія знаходзіліся ў ёй у той час, былі знесены вадзяным смерчам Дубравенкі. У святле гэтай страшнай падзеі знаходка чалавечых астанкаў пад сцяной Мікольскай царквы знаходзіць сабе тлумачэнне. «На знойдзеных чалавечых шкілетах не было выяўлена рэшткаў адзення або якіх-небудзь звязаных з ім прадметаў. На іх не было відаць слядоў гвалтоўных фізічных пашкоджанняў. Людзі былі сярэдняга ўзросту, мужчыны, жанчыны і нават дзеці. Магіла была не вельмі старая, глыбіня да 1 метра. Ёсць падставы меркаваць, што ў двары Мікольскай царквы былі пахаваны неапазнаныя ахвяры гэтай паводкі. Трупы ў такіх позах, натуральна, не маглі быць пахаваны ў магілах і нават у агульнай магіле, а толькі паасобку, хоць і побач. Невядома, чаму яны не былі пахаваны на могілках. Можа быць таму, што тапельцаў на могілках не хавалі. Але іх, як рускіх праваслаўных людзей, відавочна, з ведама нямецкай камендатуры, гарадское ўпраўленне вырашыла супакоіць пад сценамі храма. Такое, на маю думку, тлумачэнне паходжання знойдзеных астанкаў пахавання».

***

Кафедральны сабор Трох Свяціцеляў

Галоўны праваслаўны храм горада, помнік архітэктуры пачатку XX стагоддзя (1903-1914 гг.). Выкананы ў псеўдарускім стылі. Характэрна, што ў храм можна ўвайсці з трох бакоў. Храм названы ў гонар трох святых – Васілія Вялікага, Рыгора Багаслова, Іаана Златавуста. Службы ў саборы часта наведваў апошні расійскі імператар Мікалай II. У 1961-1989 гг. тут размяшчаўся клуб завода «Строммашына». У 1989 годзе касцёл вернуты вернікам. Пасля рэканструкцыі храм са сваімі строгімі выразнымі формамі стаў каштоўнай жамчужынай горада.

***

Крыжаўздзвіжанская царква

Перабудавана з жылога дома XVII ст. Часам гэту царкву называюць Барысаглебскай, як і тую, што стаіць насупраць, пабудаваную ў 1869 г. Помнік архітэктуры барока і рэтраспектыўна-рускага стылю.

***

Барысаглебская царква

Пабудавана ў 1869 г. у псеўдарускім стылі. З’яўляецца захавальнікам старажытных царкоўных звычаяў праваслаўнай веры.

***

Касцёл Святога Станіслава

Нямала легенд і міфаў бытуе аб выдатным помніку мастацтва і архітэктуры XVIII стагоддзя – касцёле Успення Маці Божай, былым кармеліцкім, а цяпер кафедральным Станіслаўскім касцёле. Першапачаткова ён належаў ордэну кармелітаў. Гэтая арганізацыя ў 1155 годзе аб’яднала жабракоў манахаў – удзельнікаў Крыжовых паходаў. У цяжкіх працах рос дабрабыт ордэна, паступова жыць стала лепш, а таму ў 1247 годзе быў зацверджаны больш мяккі статут. У XIII стагоддзі ордэн з’явіўся ў Еўропе. Росквіт яго прыпадае на XVII стагоддзе – больш за 700 манастыроў. У Вялікім Княстве Літоўскім першы касцёл кармелітаў быў заснаваны ў 1506 годзе М. Радзівілам. У 1618 годзе манахі-кармеліты з’явіліся ў Мсціславе, у 1619-м – у Радомлі (Чавускі раён), у 1653-м – у Чавусах, у другой трэці XVII стагоддзя – у Магілёве.

Магілёўскі манастыр кармелітаў узнік як філіял іх Бялыніцкага манастыра. 10 кастрычніка 1633 г. кароль дазволіў Бялыніцкім кармелітам набываць у Магілёве дамы і зямельныя ўчасткі для пабудовы манастыра і касцёла. Да 1636 года яны мелі ў горадзе і свой манастыр, і сваіх вернікаў. З 1640 года кармеліты ў Магілёве становяцца самастойнай арганізацыяй. На працягу ста гадоў на месцы цяперашняга касцёла знаходзіўся драўляны. Пачатку будаўніцтва мураванага касцёла папярэднічаў цікавы, авеяны легендай выпадак. 22 снежня 1733 года шляхціц маёнтка Любуж Зянковіч са слугамі зрабіў узброенае нападзенне на горад. Былі паранены многія гараджане, частка з іх загінула. Ратуючыся ад натоўпу, ён схаваўся ў невялікай капліцы, што знаходзілася на гэтым месцы. Але гнеў народа быў такі вялікі, што людзі ўварваліся ў капліцу, выцягнулі яго адтуль, забілі на плошчы і труп кінулі ў Дняпро. Аб гэтай падзеі даведаўся польскі кароль (Ян III Сабескі) і вырашыў пакараць жыхароў за тое, што яны асмеліліся падняць руку на каталіка. Суд выносіць рашэнне: «Жыхары горада павінны разабраць усе каменныя пабудовы і з гэтага каменю пабудаваць касцёл у памяць аб забітым Зянковічу». Мяккі прысуд! Але калі ўлічыць, што вынесены ён быў у снежні, а з каменю ў доме былі складзены тады толькі печы, то вы зразумееце, як жорстка былі пакараны жыхары горада за забойства жуліка толькі таму, што ён каталік. Гэта легенда, але ўстаноўлена, што падмурак касцёла складаецца з камянёў самага рознага памеру. Так гэта ці не, дакладна не вядома, але ў 1738-1740 гг. на месцы драўлянага пачалося будаўніцтва мураванага касцёла Успення Багародзіцы (скончана ў 1752 годзе). Воляю лёсу горад, застаючыся цэнтрам адной з шматлікіх праваслаўных епархій Расіі, у гэты ж час становіцца цэнтрам усіх рыма-каталікоў велічэзнай імперыі. Пасля падзелу Рэчы Паспалітай у склад Расіі ўвайшлі тэрыторыі Смаленскай епархіі, дзе жыло больш за сто тысяч каталікоў. 22 лістапада 1773 года Кацярына II сваім указам стварыла Беларускую рыма-каталіцкую епархію (дыяцэзію, біскупства) з цэнтрам у горадзе Магілёве. Межы яе супалі... з межамі Расійскай імперыі! Неўзабаве яна распасціралася ад Магілёва да Сахаліна. У канцы XIX стагоддзя юрысдыкцыя Магілёўскага архіепіскапа (з 1797 года ён жыў у сталіцы, Санкт-Пецярбургу, але захаваў свае тытулы) распаўсюджвалася на тысячы вёрст. У гэты час епархія была самай вялікай рыма-каталіцкай епархіяй у свеце! Архіепіскап меў тытул «архіепіскап Магілёўскі і мітрапаліт Расійскай імперыі». Касцёл Успення Панны Марыі (св. Станіслава) з 1773 года з’яўляўся кафедральным. Касцёл быў пабудаваны ў стылі заходнееўрапейскага барока, пра гэта сведчаць шматслойныя пілястры, складаныя карнізы, апраўленне вокнаў.

У канцы XVIII стагоддзя касцёл перабудаваны. Каб зрабіць яго больш выразным ў архітэктурным дачыненні, быў зменены галоўны фасад, да яго прыбудавалі чатырохкалонны порцік. Механічная прыбудова класічнага калоннага порціка надала эклектычны характар. Асаблівасцю роспісу з’яўляецца тое, што тут захаваўся адзін з найбольш поўных і прафесійных евангельскіх цыклаў Беларусі. Фрэскі выканалі ў 2-й палове XVIII стагоддзя магілёўскія мастакі А. Главацкі, Пётр, Лук’ян і Рыгор пад кіраўніцтвам Паўла Піятроўскага.

 

***

 

Касцёл св.Казіміра (фарны)

Дата будаўніцтва – 1604 год. Лічыцца самым старым каменным будынкам Магілёва. Часткова захаваўся.

***

Архіепіскапскі палац / Сінагога Цукермана

Гэта дом ганаровага грамадзяніна Магілёва Цукермана, які пасля пажару набыў у гарадскіх уладаў былы палац каталіцкага архіепіскапа С. Богуша-Сестранцэвіча (канец XVIII стагоддзя) і пераабсталяваў яго ў 50-х гадах XIX стагоддзя пад сінагогу. Будынак захаваўся. У гэтай сінагозе маліліся магілёўскія яўрэі да 1929 года. Сёння ў будынку знаходзіцца спартыўная школа.

***

Палац архірэя Георгія Каніскага

Да гісторыка-архітэктурных славутасцяў Магілёва адносіцца і палац віднага ў мінулым праваслаўнага дзеяча Георгія Каніскага. Захаваны часткова комплекс палаца займае квартал паміж вул. Леніна і валам Чырвоная зорка. Першапачаткова планіровачная арганізацыя комплексу мела сіметрычны характар: у глыбіні квартала размяшчаўся сам палац, а перад ім злева і справа, утвараючы парадны двор, размяшчаліся манастырскія келлі. Яны злучаліся ажурнай металічнай агароджай з парадным ўязнымі варотамі. Вароты і палац знаходзяцца на адной кампазіцыйнай восі.

План будынка – кампактны прамавугольнік з невялікімі выступамі-рызалітамі ў вуглавых частках. Першапачаткова ён падзяляўся на вялікія пакоі. Цэнтральнае становішча ў першым паверсе займаў вестыбюль і зала прыёмаў. На другім паверсе знаходзіліся асабістыя пакоі, кабінет і бібліятэка ўладальніка. Трэці паверх – атыкавы – маецца толькі ў сярэдняй частцы палаца. Тут невялікія памяшканні, якія прызначаліся, верагодна, для гасцей і слуг.

У вонкавай архітэктуры палаца выразна бачны тыповыя рысы барока: пластык у вырашэнні фасадаў, нішы, па складаным малюнку ліштвы і г.д. Высокі, цікавы па форме даху будынак гарманіруе з характарам фасадаў. Палац пабудаваў вядомы віленскі архітэктар Ян Глаўбіц ў 1762-1785 гг.

***

Драматычны тэатр

Пабудаваны ў 1886-1888 гг. (арх. Камбураў). Будынак быў узведзены ў рэкордна кароткі для тых часоў тэрмін, усяго за два гады, і прастаяў без капітальнага рамонту больш за 100 гадоў. Тэатр, створаны ў асноўным на ахвяраванні жыхароў губерні, стаў першым на тэрыторыі Беларусі асобным спецыяльным тэатральным будынкам. А будаваць яго было нялёгка. Каб падмурак стаяў не на насыпным грунце былога рова, а на мацерыковым, дзе-нідзе яго прыйшлося заглыбляць да 10 з лішнім метраў ад узроўню зямлі. Нямнога знойдзецца ў Расіі і Беларусі глядзельных залаў, якія наведвалі людзі, што тварылі гісторыю і якія ўвайшлі ў яе назаўсёды. З 1915 года тут амаль увесь час знаходзіўся цар Мікалай II. Тэатр быў адзіным буйным культурным месцам, і члены Стаўкі і яе госці разам з імператарам глядзелі ў ім аперэты, першыя стужкі кінематографа. Бліскучыя дамы, саноўныя генералы, члены ўрада запаўнялі партэр і ложы. Балконную ложу, якую займаў Мікалай II, усе гады пасля рэвалюцыі магілёўцы называлі царскай. Калі здарылася лютаўская рэвалюцыя, а затым Кастрычніцкая, у тэатры бывалі на спектаклях і рэвсходах Керанскі, Калчак, Дзяржынскі, Брусілаў..

У свой час у гэтым будынку выступалі і працавалі вядомая актрыса Вера Камісаржэўская, піяніст і кампазітар Сяргей Рахманінаў, народныя артысты СССР і БССР Фёдар Шмакаў, Мікалай Радзівонаў, Сяргей Бульчык, Дзмітрый Арлоў і інш. Тут бывалі на спектаклях Янка Купала і Якуб Колас.

У 1953 годзе ў Магілёве зноў створаны тэатр з пастаяннай трупай, які дзейнічае і сёння. Ужо ў наш час тут працавалі і працуюць заслужаныя артысты БССР Ю. Гальперына, В. Кабатнікава, А. Рудакоў, З. Малчанава, В. Гусеў, Р. Белацаркоўскі, З. Бурцава і інш.

У 1985 годзе Міністэрства культуры Беларусі прапанавала разбурыць тэатр, а на яго месцы пабудаваць новы. Але на абарону старога тэатра паднялася грамадскасць, усё насельніцтва горада. І тэатр амаль на 15 гадоў закрылі на рэканструкцыю, пасля якой у 2000 годзе ён аднавіў сваю дзейнасць. У глядзельнай зале на 330 месцаў абноўлены ўвесь ранейшы інтэр’ер: балконы з разьбой, губернатарская ложа, якую цяпер упрыгожвае герб Магілёва, на столі ляпныя ўпрыгожванні. На даху тэатра, на невялікай вежы, усталяваны металічны флюгер, адзіны ў горадзе з прарэзанай наскрозь лічбай 1888 – годам заснавання тэатра.

У дзень адкрыцця новага сезона тэатра 23 верасня 2003 года да яго, як быццам з казкі, прыйшла задуменная і рамантычная глядачка з далёкага пазамінулага стагоддзя. Бронзавая дама з сабачкам, якая «чакае» тут каго-небудзь са сваіх даўніх прыхільнікаў ... Несумненна, бронзавая «патэнцыйная глядачка» незвычайна і своеасабліва дапаўняе і ўзбагачае аблічча выдатнага нашага тэатра, старой Тэатральнай плошчы.

***

Савецкая плошча і гарадская ратуша

Сярэднявечны Магілёў быў еўрапейскім горадам з цудоўнай архітэктурай, прыгожымі дамамі і храмамі, утульнымі паркамі і скверамі, а таксама ратушай – сімвалам вольнага горада. Узводзілася яна ў 1679-1681 гадах, будаўніцтва вялі мясцовыя майстры Феська, Ігнацій, Недасек, Васька, Андрэй і Грышка. Ратуша мела простыя і строгія формы, пазалочаныя флюгеры ўпрыгожвалі стройную 5-ярусную вежу. На думку спецыялістаў, Магілёўская ратуша – адзін з найлепшых твораў грамадзянскай архітэктуры Беларусі XVII стагоддзя. За гады Вялікай айчыннай вайны ратуша была моцна пашкоджана, але выстаяла. На жаль, гэты ўнікальны помнік архітэктуры быў знішчаны ў 1957 годзе. У чэрвені 2008 года ў межах святкавання Дня горада адбылося адкрыццё адноўленай ратушы.

Ратуша размяшчалася на Гандлёвай (пазней Губернатарскай, Думскай), а цяпер Савецкай плошчы, якая была закладзена ў XVI стагоддзі і служыла не толькі месцам для гандлю, але і для сходаў жыхароў горада. З XVII стагоддзя плошча становіцца грамадскім цэнтрам Магілёва.

Плошча мае форму шматкутніка. Пасля далучэння ў 1772 г. Магілёва да Расіі Гандлёвая плошча атрымала назву Губернатарскай. Новае яе аблічча распрацоўвалі вядомыя рускія архітэктары М. Львоў і В. Стасаў. З плошчы зносяць крамы і іншыя пабудовы, а па яе перыметры ўзводзяцца чатыры двухпавярховыя будынкі ў стылі класіцызму: Губернатарскі дом (у перыяд 1-й сусветнай вайны тут размяшчалася Стаўка Вярхоўнага Галоўнакамандуючага Расійскай арміі Мікалая II), будынак губернскага праўлення, дом віцэ-губернатара і будынак, у якім знаходзіліся земскі суд, урачэбная ўправа, архіў, а пазней акруговы суд (цяпер тут абласны краязнаўчы музей). З усяго комплексу захаваўся толькі будынак, у якім зараз размяшчаецца абласны краязнаўчы музей. Так у Магілёве склаўся адзін з першых ансамбляў, якія былі створаны ў беларускіх гарадах у стылі класіцызму. Сёння на плошчы ўсталяваны мемарыяльны комплекс «Змагарам за савецкую ўладу» (1982 г.). Бронзавая фігура жанчыны на пастаменце сімвалізуе перамогу, абнаўленне жыцця. Гарыць Вечны агонь у памяць аб загінулых у гады грамадзянскай і Вялікай Айчыннай войнаў.

***

Вуліца Ленінская

Размешчана ў цэнтры горада – ад Савецкай (былой Гандлёвай, Вялікай Губернатарскай) плошчы да вул. Куракі (за аўтавакзалам). Агульная працягласць – 1490 м; прыкладна 2/3 з якіх зараз – выключна пешаходная частка.

Вуліца Ленінская – адна з найстарэйшых вуліц горада Магілёва. Вядомая з пачатку 16 стагоддзя, калі сфарміравалася Гандлёвая плошча (цяпер Савецкая), ад якой разыходзіліся ў паўночным кірунку 2 галоўныя вуліцы-дарогі – Шклоўская (цяпер Першамайская вуліца) і Ветраная, якая вядзе да Ветранай брамы абарончага вала. Вуліца Ветраная не раз у далейшым мяняла сваю назву (Вялікая Садовая, Інжынерная). А з 1919 года названа ў гонар У. І. Леніна – вуліца Ленінская. Сучаснае аблічча вуліцы стала складацца ў 1930-я гады ў перыяд масавага жыллёвага і грамадзянскага будаўніцтва, аднак планамерная забудова пачалася пасля Вялікай Айчыннай вайны, калі па генеральным плане Магілёва 1947-50 праводзілася рэканструкцыя і аднаўленне цэнтральнай часткі горада. Вялікую ролю ў фарміраванні цяперашняга архітэктурнага аблічча вуліцы іграюць захаваныя на ёй помнікі гісторыі, жылой і грамадзянскай архітэктуры 18-пач. 20 стагоддзяў. Па генеральным плане Магілёва 1980-81 вуліца ўвайшла ў перспектыўную зону забудовы цэнтральнага планіровачнага раёна.

Больш за 20 гадоў вяліся размовы аб неабходнасці зрабіць яе пешаходнай. І вось мара магілёўцаў ажыццёўлена.

У пачатку вуліцы Ленінскай стаіць будынак былой гарадской управы (зараз – адзін з унікальных у Беларусі па сваёй задуме, увасабленні і папулярнасці ў магілёўцаў і турыстаў Палац грамадзянскіх абрадаў). Побач знаходзіцца адноўлены помнік архітэктуры 17-га стагоддзя – гарадская ратуша.

Далей па вуліцы ідуць дамы «гандлёвых радоў» – будынкі т.зв. архітэктуры эклектычнага напрамку ХIХ стагоддзя (Ленінская №№ 3, 5/1, 5/2).

Дом № 7 пабудаваны ў 1790 годзе, пра што гавораць лічбы на франтоне – архітэктурны помнік класіцызму, адзін з найстарэйшых у горадзе будынкаў.

Затым ідзе тэрыторыя былога архіерэйскага двара – цэнтра Праваслаўя на Беларусі ў 17-18 стагоддзях. Мясціны, звязаныя з жыццём і дзейнасцю архіепіскапа Магілёўскага і Беларускага свяціцеля Георгія Каніскага.

Насупраць Палаца бачны помнік мастацтва і архітэктуры 18 стагоддзя – былы кармеліцкі, а цяпер кафедральны Станіславаўскі касцёл. Адрэстаўраваны ў 1994 годзе і стаў дзеючым.

На Ленінскай 35 стаіць пабудаваны ў 1898 годзе педінстытут (раней – настаўніцкі, педагагічны інстытут, цяпер – Магілёўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя А.А. Куляшова).

Побач – філіял Нацыянальнага музея жывапісу – музей імя аднаго з найвялікшых беларускіх мастакоў, ураджэнца Магілёўшчыны В. К. Бялыніцкага-Бірулі. Помнік архітэктуры барока.

У пачатку ХХ стагоддзя сярод магілёўцаў існаваў выраз «гараджане не пазнаюць свой горад». Тое ж самае не раз можна пачуць і сёння. Бо літаральна за нейкія пару апошніх гадоў знешні выгляд горада, яго вуліц і дамоў змяніўся да непазнавальнасці.

Сёння пешаходная вуліца Ленінская (Ветраная, Вялікая Садовая) і захаваныя на ёй рэканструяваныя дамы – гэта не проста самая любімая зона адпачынку гараджан. Гэта своеасаблівая зона выхавання культуры, характару гараджан, іх акуратнасці, беражлівых адносін да гісторыі, культуры паводзін на прыгожай еўрапейскай вуліцы, гонару за свой горад, сваю краіну.

Многія еўрапейскія гарады ствараюць архітэктурныя музеі пад адкрытым небам штучна, без рэальнай прычыны – проста дзеля прыцягнення турыстаў. У Магілёве ж вуліца Ленінская (Вялікая Садовая) – гэта жывы музей: у яе дамах і сёння жывуць рэальныя людзі, працуюць крамы, кафэ, офісы і г.д.

Мяняецца час. Гісторыя застаецца. У Магілёве на Ленінскай яна жывая.

***

Будынак былога сялянскага пазямельнага банка

Пабудаваны ў 1903-1914 гг. па праекце архітэктара А.А. Друкера і мае рысы стыляў «мадэрн», псеўдарускага і позняга класіцызму. У ім у 30-я гады XX стагоддзя працаваў абкам КПБ, у сховішчы якога знаходзіўся Крыж Ефрасінні Полацкай. Сёння гэта абласны мастацкі музей імя П. Масленікава.

***

Плошча Леніна

Галоўная плошча горада – пл. Леніна. Да Вялікай Кастрычніцкай рэвалюцыі гэта была ўскраіна нашага горада, дзе размяшчаўся сенны базар, казармы, турма. У цэнтры плошчы – помнік У.І. Леніну. Скульптуру выканаў бакінскі скульптар Сабсай, а пастамент і трыбуну – беларускі архітэктар Волчак. Дом Саветаў (арх. І. Лангбард) збудаваны ў 1938-40 гг. і займае цэнтральнае месца. Галоўным фасадам ён выходзіць на плошчу, мае пірамідальны выгляд з рытмічным нарастаннем аб’ёмаў да цэнтра. Архітэктурны ансамбль гэтай плошчы быў створаны да ВАВ, калі прымаецца рашэнне ў 1938 годзе аб пераносе сталіцы Беларусі ў Магілёў, тады г. Мінск знаходзіўся літаральна побач з мяжой рэспублікі. Найлепшыя архітэктары рэспублікі працавалі над праектам забудовы плошчы новай сталіцы. Будынак злева задумваўся як Дом Урада і быў спланаваны таленавітым архітэктарам І. Лангбардам. Ён з’яўляецца аўтарам праекта Дома Урада ў г. Мінску. Дом Саветаў у Магілёве і Дом урада ў Мінску падобныя, будаваліся для адных мэтаў і ў адзін і той жа час. У Доме Саветаў знаходзіцца аблвыканкам. Справа адміністрацыйны будынак (архітэктар Абросімаў) быў задуманы як будынак міністэрства ўнутраных спраў. З 1961 года тут размяшчаўся галоўны корпус машынабудаўнічага інстытута, а цяпер Беларуска-расійскага ўніверсітэта. Будынак вылучаецца па баках двума рызалітамі з шасцю карынфскімі калонамі. Сярэдняя частка ўпрыгожана пілястрамі карынфскага ордэна. Будаваўся з 1938-41 гг. Народны Сход Заходняй Беларусі, які адбыўся 28-30 кастрычніка 1939 года аднагалосна прыняў Дэкларацыю аб устанаўленні савецкай улады, аб уваходжанні Заходняй Беларусі ў склад БССР. Такім чынам, горад Мінск як бы адсунуўся на некалькі соцень кіламетраў ад межаў рэспублікі, Савецкага Саюза – адпала неабходнасць у пераносе сталіцы. І гэтыя будынкі ў нашым горадзе засталіся і сёння ўпрыгожваюць яго.

***

Прывакзальная плошча

Твар горада – яго Прывакзальная плошча. Пасля рэканструкцыі абноўленыя будынкі чыгуначнага вакзала дапоўнілі сучаснымі прыгожымі канструкцыямі, якія зрабілі плошчу яшчэ больш элегантнай і непаўторнай. Вакзал быў адкрыты ў Магілёве ў 1902 годзе, калі будавалася чыгунка Пецярбург-Кіеў-Адэса. За гады вайны вакзал быў разбураны. Адноўлены ў 1947 годзе.

***

Мемарыяльны комплекс «Буйніцкае поле»

Справа ад вёскі Буйнічы Магілёўскага раёна знаходзіцца велічны мемарыял «Буйніцкае поле» – поле салдацкай славы, прысвечаны гераічным абаронцам г. Магілёва ў 1941 годзе.

На ім здзейснілі неўміручы подзвіг воіны 388-га стралковага і 340-га лёгкаартыллерыйскага палкоў, 174-га асобнага знішчальнага супрацьтанкавага дывізіёна, атрад народнага апалчэння шаўковай фабрыкі і іншыя падраздзяленні, якія абаранялі Магілёў ад нямецкіх танкаў і матарызаваных частак. 23 дні працягвалася ўпартая барацьба за горад.

Абаронай на гэтым участку кіраваў камандзір 388-га стралковага палка палкоўнік С.Ф.Куцепаў. Тут салдаты 388-га стралковага палка падпалілі да 180 адзінак нямецкай бранятэхнікі, знішчылі сотні гітлераўцаў. У адным з баёў было падбіта 39 нямецкіх танкаў. Мемарыяльны комплекс абаронцам Магілёва «Буйніцкае поле» ўключае ў сябе арку-ўваход, якая злучаецца алеяй з цэнтральнай кампазіцыяй – 27 метровай чырвонай капліцай, якая была пабудавана ў стылі традыцыйнай усходнеславянскай архітэктуры.

Сцены капліцы ўнутры абліцаваны светлым мармурам. На іх размешчаны мемарыяльныя дошкі з сотнямі прозвішчаў воінаў і народных апалчэнцаў, якія загінулі пры абароне Магілёва. На ўзвышшы ў цэнтры – «Кніга памяці» Буйніцкага мемарыялу. Пад капліцай знаходзіцца склеп, прызначаны для ўрачыстага перапахавання астанкаў загінулых воінаў Чырвонай Арміі, выяўленых на палях баёў у ваколіцах Магілёва.

Алеі злучаюць капліцу з аркай, дзе размешчаны гарэльефныя дошкі, памятным каменем пісьменніку К.Сіманаву, а таксама «Возерам слёз». Вакол размешчаны ўзоры баявога ўзбраення і тэхнікі перыяду вайны, у тым ліку і нямецкі танк, падняты з ракі. На думку спецыялістаў, нідзе ў свеце так добра не захаваўся танк дадзенай мадыфікацыі. Справа ад капліцы добра бачны рэшткі супрацьтанкавага рова.

Мужнасць, гераізм і самаадданасць ва ўсе часы з’яўляліся актуальнымі для кожнага пакалення, і абарона Магілёва – яскравы прыклад, дзе ўсе гэтыя якасці зліліся, дзе чырвонаармеец і апалчэнец, нярэдка з адной вінтоўкай у руках, згуртаваныя ідэяй патрыятызму, змагаліся да апошняга. І Буйніцкае поле з’яўляецца яркім прыкладам у гісторыі Вялікай Айчыннай вайны. Астанкі мужных абаронцаў горада з усімі воінскімі рытуаламі і ўшанаваннямі ўрачыста перапахаваны ў брацкія магілы, у тым ліку і ў склеп мемарыяльнай капліцы на гэтым полі.

***

Мемарыяльны камень К.Сіманава (Буйнічы)

Сіманаўскі камень – валун, прысвечаны памяці першага летапісца магілёўскай абароны, журналіста і пісьменніка Канстанціна (Кірыла) Сіманава, чый прах, згодна яго завяшчанню, развеялі на Буйніцкім полі разам з прахам вядомых і невядомых абаронцаў Магілёва. На адваротным баку каменя замацавана шыльда з надпісам: «К. М. Симонов. 1916 – 1979. Всю жизнь он помнил это поле боя 1941 года и завещал развеять здесь свой прах».

Лёс пісьменніка К. М. Сіманава, лаўрэата шасці Сталінскіх прэмій СССР і Ленінскай прэміі, Героя Сацыялістычнай Працы, цесна пераплёўся з Магілёвам. У 1941 годзе ён, ваенны карэспандэнт газет «Известия» і «Красная звезда», быў сведкам першых дзён гераічнай абароны горада. Гэта гістарычная падзея пакінула глыбокі след у жыцці пісьменніка. Магілёву прысвечаны яркія старонкі трылогіі «Жывыя і мёртвыя», «Салдатамі не нараджаюцца», «Апошняе лета», дзённіка ўспамінаў «Розныя дні вайны».

Нашаму гораду належала вялікае сэрца Сіманава. Ён неаднаразова прыязджаў сюды, падоўгу хадзіў па гэтым полі і іншых мясцінах былых баёў, сустракаўся з ветэранамі вайны, выступаў перад працоўнымі і студэнтамі, вёў ажыўленую перапіску з магілёўцамі.

28 жніўня 1979 года пісьменніка не стала. Праз год, 25 лістапада 1980 года, на Буйніцкім полі адбылося адкрыццё мемарыяльнага знака К. М. Сіманаву. Быў мітынг, на які прыехала вялікая дэлегацыя маскоўскіх і беларускіх пісьменнікаў. Камень – валун, на якім высечана прозвішча аўтара (факсіміле), – быў абраны роднымі Сіманава на тэрыторыі рэспубліканскага музея валуноў, а пісьменнік Алесь Адамовіч дамовіўся з кіраўніцтвам Беларускай ваеннай акругі аб дастаўцы яго ў Магілёў. Дарэчы, важыць камень 15 тон ...

***

Палыкавіцкая крыніца

Помнік прыроды рэспубліканскага значэння.

Цуда-крыніца мае старажытную і багатую гісторыю. Яна вядома з 1552 года, калі і паселішча Палыкавічы, і крыніца належалі магілёўскаму старасце Станіславу Кезгайлу. Ішоў час. Мяняліся гаспадары Палыкавіч, нязменнай заставалася толькі крыніца, якая дала сваю жыватворную вільгаць жыхарам і стала, па сутнасці, цэнтрам духоўнага і культурнага жыцця навакольных вёсак.

Найбольшую вядомасць крыніца набыла ў пачатку 19 ст., калі гаспадаром маёнтка стаў граф Рымскі-Корсакаў. Пры ім над крыніцай быў збудаваны каменны грот. Пасля таго як каля крыніцы граф пабудаваў капліцу ў імя Святой Параскевы-пятніцы, сюды, у 8-ю-10-ю пятніцу пасля праваслаўнага Вялікадня, калі вадзе крыніцы прыпісваліся асаблівыя гаючыя ўласцівасці, з’язджаліся тысячы людзей з Магілёва, блізкіх і далёкіх ваколіц. Арганізоўваліся масавыя хросныя хады і набажэнствы. Гэтыя дні называліся Палыкавіцкімі пятніцамі. Пасля 1866 года ў Палыкавіцкую царкву – капліцу Святой Параскевы – была перанесена часціца мошчаў Святой вялікамучаніцы Параскевы, прывезеная з Афона. (Параскева – дачка багатых бацькоў, якая ў юнацтве паверыла ў Хрыста і вяла аскетычны лад жыцця. Па абвінавачванні ў хрысціянстве была прыведзена на суд да правіцеля вобласці, які прапаноўваў ажаніцца з ёй, калі яна адмовіцца ад Хрыста. Параскева адмовілася, і ёй адсеклі галаву. Царквой прылічана да ліку святых вялікамучанікаў).

На мяжы 19-20 стагоддзяў лічылася, што кожная жанчына ці дзяўчына ў акрузе 100 км абавязана была пабываць там, прычым прыйсці да крыніцы трэба было пешшу. Параскева-пятніца лічылася захавальніцай ачага, апякункай шлюбу, жанчын і дзяўчат.

У канцы 1990 гадоў тут пачалося аднаўленне былога помніка культавай архітэктуры – капліцы Святой вялікамучаніцы Параскевы. 29 мая 2000 года, у дзень памяці святых айцоў першага Сусветнага сабору, зноў пабудаваная капліца была асвечана архіепіскапам Магілёўскім і Мсціслаўскім Максімам. Храм пабудаваны на дабрачынныя ахвяраванні пары з Германіі – Алы (родам з Палыкавіч) і Дытэра Арнольда, а таксама на сродкі парафіі.

На ўрачыстым адкрыцці капліцы прысутнічалі магіляўчане, прадстаўнікі ўлады.

Штогод 14 лістапада адзначаецца дзень Святой вялікамучаніцы Параскевы.

У апошнія гады асабліва людна на Палыкавіцкай крыніцы ў свята Хрышчэння. Дзень Хрышчэння ў Палыкавічах стаў і сямейным святам. Палыкавіцкая крыніца – помнік прыроды рэспубліканскага значэння.

***

Помнік-капліца ў гонар перамогі ў бітве пад Салтанаўкай ў 1812 годзе

Недалёка ад горада знаходзяцца вёскі Дашкаўка і Салтанаўка – месцы баёў арміі Баграціёна з напалеонаўскімі войскамі. Да 100-годдзя бітвы на гэтым месцы ўзведзены помнік-капліца. Сюды, да Салтанаўскай капліцы, прыязджаюць вясельныя картэжы з Магілёва. Маляўнічае месца прыцягвае вясёлыя вясельныя кампаніі магчымасцю падняць келіх за здароўе маладых «на прыродзе».

***

 

Царква Пакрова Багародзіцы XVIII стагоддзя ў в. Вейна

Царква цікавая тым, што яна пабудавана з закругленымі кутамі. Пры царкве дзейнічала царкоўна-прыходская школа. У 2002 годзе царква абнаўляецца абразамі і новым роспісам. У Расійскім дзяржаўным гістарычным архіве Санкт-Пецярбурга выявілі ведамасць аб Вейнянскім царкоўным прыходзе канца 19 – пачатку 20 стагоддзя, дзе прама паказваецца на прыход вёскі Вейна і наяўнасць у сяле каменнага храма, пабудаванага ў 1810 годзе.

У 2008 годзе за кошт сродкаў бюджэту раёна зроблена добраўпарадкаванне крыніцы, якая знаходзіцца на тэрыторыі праваслаўнага храма Пакрова Прасвятой Багародзіцы аграгарадка Вейна. Асвяшчэнне гаючай крыніцы адбылося ў дзень Пакрова Прасвятой Багародзіцы епіскапам Магілёўскім і Мсціслаўскім Сафроніем.

***

 

 

Мемарыял воінам батальёна міліцыі в. Гаі

У вёсцы Гаі знаходзіцца помнік батальёну міліцыі, які гераічна абараняў горад Магілёў у дні Вялікай Айчыннай вайны. Каб увекавечыць подзвіг мужных байцоў батальёна міліцыі, удзячныя нашчадкі ўзвялі манумент. Для пакаленняў ён з’яўляецца сімвалам мужнасці, любові да роднай зямлі, напамінам пра гора, якое прынесла вайна.

***

Асабняк памешчыкаў Жукоўскіх (пачатак XVIII ст.)

У 1772 годзе, пры раздачы маёнткаў у беларускім краі, Дашкаўку ў якасці радавога маёнтка атрымалі дваране Жукоўскія.

Падчас бітвы 11 ліпеня 1812 года ў Дашкаўцы, у прасторным каменным сядзібным доме Жукоўскіх, размяшчаўся галоўны перавязачны пункт, г.зн. лазарэт для рускіх салдат, дзе параненым аказвалася медыцынская дапамога.

Ад старой хаты з крутога берага адкрываецца прыгожы від на Днепр, шырокія заліўныя лугі і лес.
Асабняк памешчыкаў Жукоўскіх знаходзіцца на паўднёвай ускраіне аграгарадка Дашкаўка. Будынак асіметрычнай формы. Асноўны прамавугольны ў плане аб’ём пакрыты нахільным дахам. У архітэктурных формах двухпавярховага сядзібнага дома спалучаюцца розныя стылі. З усходняга тарца прылягаюць невялікія аднапавярховыя прыбудовы з аднасхільным дахам і масіўная трох’ярусная вежа. Рытм розных па велічыні прастакутных аконных праёмаў адвольны, вызначаецца ўнутранай структурай і памерамі памяшканняў. Частка паўднёвага фасада, якая адпавядае параднай зале ўнутры, рытмічна раздзелена трыма арачнымі аконнымі праёмамі. Большую частку першага паверха займала вялізная зала. Часта з яе з вечара і да раніцы гучала музыка – тут ладзіліся балі і танцавальныя вечары. З вежы адкрываецца добры агляд поймы Дняпра. Пярэдні план ўтваралі старыцы з дэкаратыўнымі масткамі і вадзяны млын. Круты схіл тэрасы над поплавам быў пакрыты дываном газона з групамі кустоў і адзінкавымі дрэвамі.
 
Зараз у былым будынку асабняка размяшчаецца Дашкаўскі сельвыканкам.
***

Дашкаўскі парк

Помнік ландшафтнай архітэктуры 18 стагоддзя.

У другой палове XIX стагоддзя ў маёнтку Жукоўскага на высокай тэрасе Дняпра быў закладзены парк. Па асноўнай кампазіцыйнай восі ўсход – захад ішла цэнтральная ўязная алея – парадная частка парку з вялікім кругам у 50 м і сядзібны дом, пабудаваны на краю тэрасы. Пейзажная частка парку знаходзілася з паўночнага боку, а з паўднёвага размяшчаўся вялікі пладовы сад. Дамінуючае становішча ў парку займаў вадаём, у цэнтры якога знаходзіўся плывучы востраў, разбураны падчас чысткі сажалкі ў 1968 годзе.

Зараз у часткова захаваным парку пераважнай пародай з’яўляецца бяроза. Усяго тут адзначана 34 найменні экзатычных дрэў і кустоў. Сярод іх конскі каштан, кусты спірэі, паркавая ружа, ірга каласістая і іншыя. Лісты асноўных парод раслін парку сімвалічна адлюстраваны ў дэкаратыўным ляпным фрызе ў гасцінай і іншых унутраных памяшканнях сядзібнага дома. Некалькі гадоў таму былы маёнтак пана Жукоўскага наведала яго праўнучка. Яна выдзеліла значную суму грошай для рэканструкцыі будынка, ачысткі возера, уладкавання парку і будаўніцтва дзіцячых гульнявых пляцовак. Сягоння тут, як і ў былыя часы, праходзяць святы і народныя гулянні.

If you have found a mistake in the text, please, select it and press Ctrl+Enter.

Выканаўчая ўлада:

Прадстаўнічая ўлада:

Судовая ўлада:

  • Магілёўскі абласны суд
  • Гарадскія і раённыя суды Магілёўскай вобласці

Турызм:

  • Славутыя мясціны Магілёўскай вобласці
  • Аграэкатурызм

Прамысловасць:

  • Каталог прадпрыемстваў

Ахова здароўя:

  • Абласныя ўстановы аховы здароўя
  • Гарадскія ўстановы аховы здароўя
  • Раённыя ўстановы аховы здароўя

Культура:

  • Тэатры
  • Музеі і галерэі

Моладзь:

  • Моладзевыя і дзіцячыя арганізацыі

Спорт:

  • Знакамітыя спартсмены
  • Спартыўныя аб’екты