Вверх

Вы здесь

У Магілёўскім абласным тэатры прайшоў спектакль «Скарына»

Здавалася б, жанр «спектакль да даты» дыскрэдытаваў сябе за савецкім часам і адышоў у нябыт. Аднак 500-годдзе беларускага кнігадрукавання і шэраг Францыскаў Скарынаў, што паступова пачынаюць з'яўляцца ў тэатральнай прасторы, правакуюць яго стыхійнае аднаўленне і кідаюць крытыкам выклік: «Ну што? Насамрэч усё так дрэнна?» Насамрэч — не.

У спектаклі «Скарына» Магілёўскага абласнога драматычнага тэатра першадрукар паўстае перад гледачом нешаблонным героем — членам таемнага брацтва, папярэднікам масонаў. Ён упэўнены, што таямніцы свету і Бога могуць быць спазнаныя толькі дасканалым чалавекам, якім і імкнецца быць. Але ж кнігі і дасканаласць патрабуюць ахвяр...

Канфлікт паміж служэннем грамадству і ўласным шчасцем, паміж сэрцам і розумам — каркас п'есы Мікалая Рудкоўскага «Доктар вольных навук», паводле якой і пастаўлены спектакль. Скарына сутыкаецца з гэтым выбарам двойчы. На пачатку свайго кнігадрукарскага шляху, калі рашэнне ён здольны прымаць, кіруючыся гіпатэтычнымі аргументамі, і ў сталым веку, ужо шмат чым сапраўды ахвяраваўшы.

Гісторыя Скарыны, расказаная Мікалаем Рудкоўскім, набліжаная да міракля — сярэднявечнага тэатральнага жанру, адметнасцю якога з'яўляецца здзяйсненне цуду. Рэжысёр Саўлюс Варнас падхоплівае гэтую ідэю і пазначае ў анатацыі да спектакля: «У 1517 годзе выйшла першая друкаваная беларуская кніга — «Псалтыр». Сапраўдны прарыў у выдавецкай справе, культурная рэвалюцыя, ды чаго там — сапраўдны цуд!» А ў самой пастаноўцы падтрымлівае ідэю ілюзіянісцкімі прыёмамі і цыркавымі алюзіямі. На сцэне, бы ў густоўным шоу фокусніка, з'яўляюцца дзяўчаты на шарах і веласіпедах, жывыя пітоны, старонкі раскрытай кнігі натуральна пачынаюць гарэць, расліна з'яўляецца з пяску, як трус з цыліндра.

Варнас — бясспрэчны майстар атмасферы на сцэне. У «Скарыне» гэта асабліва заўважна ў містычных эпізодах. Напрыклад, у пачатку другой дзеі, калі да пажылога Францыска на Дзяды прыходзяць яго памерлыя сябры, сваякі, каханая. Цяжка апісаць, з чаго менавіта ўтвараецца адчувальнае для гледачоў памежжа таго свету і гэтага. Дый ці магчыма ўвогуле? Бо не толькі ж у мізансцэнах, святле ды рэжысёрскай устаноўцы справа. Магія Саўлюса Варнаса — у асаблівай здольнасці спалучаць складнікі, прычым не заўсёды для нас прыкметныя. Гэта асаблівае ўменне выяўляецца шмат у чым. Так, некаторыя з «акцёраў» з'явіліся ў спектаклі дзіўным чынам. Варнас ішоў па вуліцы Магілёва і заўважыў хлопца, які нёс на шыі невялікага пітона, дома яго чакаў яшчэ адзін, вялікі. Рэжысёрскі малюнак склаўся, і пітоны атрымалі тэатральныя ролі.

Аднак атмасфернасць асобных сцэн і іх трапнае сцэнічнае ўвасабленне не пакідаюць па-за ўвагай пэўныя складаныя моманты ў адносінах да рэжысёра і матэрыялу. Так, Саўлюс Варнас практычна ігнаруе іранічны складнік п'есы. Сцэна пасвячэння Скарыны ў члены таемнага брацтва, напрыклад, пазбаўленая моманту злучэння вядомых клятваў (ад піянерскай да клятвы Гіпакрата) у адну. Рэжысёр практычна не робіць акцэнтаў на шматлікіх рэпліках, дзе гістарычныя рэаліі супадаюць з сённяшнім парадкам дня. Акрамя таго, Варнас замяняе пралог Рудкоўскага (гутарку чатырох пасажыраў цягніка пра тое, якія кнігі сёння больш зручна чытаць — электронныя ці папяровыя) на своеасаблівую энцыклапедычную даведку пра Скарыну. Безумоўна, для пэўнай часткі гледачоў такая даведка неабходная. Аднак п'еса Мікалая Рудкоўскага — гэта не біяграфія, не жыццяпіс, а, хутчэй, рэфлексія. Кароткая даведка не надта стасуецца з рэфлексіяй, а сцэнічны аповед пазбаўляецца пралога, які падкрэслівае падабенства часоў. Мы ізноў перажываем інфармацыйную рэвалюцыю. Свет ізноў, як у часы Скарыны, мяняецца, і мы не разумеем яго слоў.

Сярод акцёрскіх работ увагу прыцягвае трохкутнік: Скарына ў маладосці (Іван Трус), Скарына ў сталыя гады (Аляксандр Палкін), Майстар (Васіль Галец). Аднак варта заўважыць пэўны рэжысёрска-акцёрскі рэфрэн: на мой погляд, вобразы Івана Труса і Васіля Гальца ў «Скарыне» — своеасаблівы працяг вобразаў (і нават акцёрскага дуэта) у «Крэйцаравай санаце». Я маю на ўвазе сюжэтастваральнасць, распарадчасць персанажаў Гальца і пэўную нервовасць, апантанасць ідэяй вобразаў Труса. Гэта не разбурае ансамблевасці трохкутніка, але Скарына Аляксандра Палкіна забірае на сябе значную частку ўвагі не толькі нечаканай трактоўкай, надзяленнем вобраза першадрукара неўласцівай глядацкім уяўленням сталасцю (можа быць, нават большай, чым закладалася ў тэкст драматургам), аднак і адсутнасцю дыптыха з «Крэйцаравай санатай».

«Скарына» — складаная з'ява для нашага кантэксту. Папярэднім работам Саулюса Варнаса спектакль значна прайграе. Магчыма, з-за таго, што звычайна рэжысёр не ставіць сучасныя тэксты. Таму напрацаваны інтэрпрэтацыйна-метафарычны інструментарый не дазволіў сучаснай драматургіі раскрыцца поўнасцю. Аднак у той жа час «Скарына» — першая пастаноўка пераможцы леташняга драматургічнага конкурсу «Францыск Скарына і сучаснаць», а значыць, і першае сведчанне цікавасці, на якую разлічвалі арганізатары: Рэспубліканскі тэатр беларускай драматургіі, Нацыянальная бібліятэка Беларусі і Беларусбанк. Ну і, вяртаючыся да пачатку, «Скарына» — гэта чарговае пераасэнсаванне, якім можа быць спектакль «да даты», ды разбурэнне драматургам і рэжысёрам канона параднага партрэта, які не дазваляе пабачыць Асобу шматгранна.

«Звязда»

Если вы заметили ошибку в тексте, пожалуйста, выделите ее и нажмите Ctrl+Enter.

Читайте также в категории «культура»:

22.02.2018 - 09:08 | У Магілёўскай вобласці стартаваў Тыдзень беларускай мовы і культуры

У Магілёўскай вобласці стартаваў Тыдзень беларускай мовы і культуры, пачаткам якога стала мерапрыемства «Песня роднай зямлі». Прайшло яно ў абласной бібліятэцы імя У.І. Леніна з удзелам магілёўскіх пісьменнікаў, грамадскасці і моладзі горада на Дняпры.

20.02.2018 - 15:36 | Праздничное мероприятие «Песня родной земли» откроет Неделю белорусского языка и культуры в Могилевской области

Мероприятие «Песня родной земли» официально откроет в Могилевской области Неделю белорусского языка и культуры, посвященную Дню родного языка. Об этом корреспонденту сайта сообщил председатель Могилевского областного отделения ОО «Союз писателей Беларуси» Александр Казеко.

20.02.2018 - 13:30 | Старинный механический орган прибыл в Могилев из Голландии

В Могилевский костел Успения Девы Марии и святого Станислава доставили орган, который до этого находился в храме города Эйндховен в Голландии.

20.02.2018 - 12:12 | Передвижная выставка «Спасатель» откроется в Быхове

Передвижная выставка «Спасатель» из собственных фондов Бобруйского горрайотдела по ЧС откроется сегодня в Быховском историко-краеведческом музее.

19.02.2018 - 11:07 | Открыта аккредитация журналистов для освещения XIII Международного молодежного театрального форума «М.@rt.контакт-2018»

Открыта аккредитация журналистов для освещения XIII Международного молодежного театрального форума «М.@rt.контакт-2018». Об этом корреспонденту сайта сообщили в Могилевском областном драматическом театре.

Рубрики

Работа с обращениями граждан и юридических лиц
Электронные обращения
Март-Контакт