04.12.2025 - 10:10

Вяскоўцы з Магілёўскага раёна, якія ў гады Вялікай Айчыннай былі дзецьмі, на свае вочы бачылі, што тварылі на іх роднай зямлі акупанты, напісалі кнігу «Лёсы жыхароў Семукацкага сельсавета ў гады ліхалецця». На пачатак вайны ў сельсавеце, паводле слоў старшыні сельвыканкама Тамары Укружскай, налічвалася 33 вёскі, не лічачы хутароў.


Старшыня расказала:

- У вайну гэтая мясцовасць, акружаная лясамі, была партызанскай зонай. Тут дыслакаваліся атрады Асмана Касаева, Канстанціна Белавусава. Многія мясцовыя жыхары былі сувязнымі ў народных мсціўцаў. Завошта акупанты жорстка помсцілі мірным людзям. У Малых Бялевічах расстралялі і жыўцом спалілі 38 чалавек, у Вялікіх Бялевічах разам з сялом загінула 49 вяскоўцаў, у вёсцы Алень — 47, у Навабеліцы — 10. Але самая вялікая трагедыя здарылася ў верасні 1943 года ў гарадзішчах, акупанты спалілі 69 Памяць нявінна забітых, землякоў, якія не вярнуліся з фронту, мы ўвекавечваем: усталёўваем абеліскі, памятныя знакі. Закладваем паркі і алеі ў гонар ахвяр фашызму. Але паколькі з кожным годам усё менш застаецца тых, хто заспеў вайну, мы вырашылі сабраць іх асабістыя ўспаміны пра яе. Аб'ехалі ўсе вёскі, пагаварылі з кожным, і на аснове гэтых апавяданняў выдалі кнігу. У ёй няма апісанняў маштабных баёў, гераічных подзвігаў, грувасткіх лічбаў, але ёсць чалавечыя гісторыі, асабістыя перажыванні. Дзякуючы якім мы бачым не абстрактную вайну, а канкрэтны, які адчуваецца, прасякнуты болем.


Жыхарка вёскі Аляксандраў Вольга Укружская, якой увосень 1943-га было гадоў 11, адправіўшыся ў лес у грыбы, пачула страшны грукат. Фашысты з самалётаў бамбавалі суседняе сяло Вялікія Бялевічы. Калі праз некалькі гадзін яна, перапалоханая, адважылася выйсці з лесу, убачыла страшную карціну: на месцы яе роднай вёскі замест хат зеўралі варонкі. У адной з іх яна выявіла тое, што засталося ад яе мамы і брата ... Так Оля стала сіратой. Яе бацька не вярнуўся з фронту.

Ганна Раманаўна Нікіфарава ў вайну жыла ў вёсцы Вялікае Запоточча. Бацька яе сышоў у партызаны, завошта іх сям'ю, у якой падрастала пяцёра дзяцей, жадалі расстраляць акупанты. Ад расправы Сомавых (гэта дзявочае прозвішча Ганны Раманаўны) выратавалі партызаны, якія пад покрывам ночы выкапалі лаз ад лесу да іх хаты. Ганна хоць і была ў той час пяцігадовым дзіцем, на ўсё жыццё запомніла, як у цемры яны паўзлі па халодным тунэлі, як народныя мсціўцы прывезлі іх у лес, схавалі ў зямлянку, дзе на падлозе было толькі крыху яловых галінак. Як літаральна за некалькі месяцаў да канца вайны ў страшных пакутах памерла яе самая малодшая сястрычка Ева - ад голаду трохгадовая дзяўчынка наелася канюшыны, у яе «спыніўся страўнік»...


Такіх гісторый у кнізе шмат. Каб іх сабраць, перапрацаваць, спатрэбіўся час. Многія з тых, хто расказвае пра вайну, ужо пайшлі з жыцця. Але дзякуючы кнізе застанецца памяць аб іх, аб Вялікай Айчыннай, вытканай з тысяч людскіх лёсаў - гераічных і трагічных.

Па словах Тамары Укружскай, кнігу перададуць у музей Семукацкай сярэдняй школы – памяць аб мінулым павінна перадавацца з паколення ў паколенне. Прачытаць яе можна будзе і на сайце Магілёўскага райвыканкама — калі тэксты аблічбуюць, успаміны жыхароў Семукацкага сельсавета размесцяць у раздзеле «Памяць».


СБ