13.04.2026 - 09:13

У суботу, 11 красавіка, у Міжнародны дзень вызвалення вязняў фашысцкіх канцлагераў, у Магілёве ля мемарыяла «Дзеці свету – дзецям вайны» прайшоў урачысты мітынг–рэквіем. Прадстаўнікі ўлады, працоўных калектываў, моладзь і ветэраны сабраліся разам, каб ушанаваць памяць мільёнаў ахвяр нацысцкай сістэмы лагераў смерці і прымусовай працы.


У сваім звароце старшыня Магілёўскага гарвыканкама Сяргей Чарткоў падкрэсліў, што гэты дзень з'яўляецца сімвалам глыбокага смутку і нязгаснай памяці пра тых, хто прайшоў праз пекла засценкаў.


– Магілёў захоўвае сведчанні той трагедыі. Тысячы нашых землякоў былі сагнаны на прымусовыя працы, многія не вярнуліся. Тыя, хто выжыў, неслі ў сабе незагойныя раны, але знайшлі сілы аднаўляць краіну і выхоўваць новыя пакаленні. Іх лёсы – гэта частка нашай агульнай памяці, а іх стойкасць, воля да жыцця і праўда – маральны арыенцір для нашага і будучых пакаленняў, – адзначыў кіраўнік горада.

Асаблівы акцэнт ён зрабіў на неабходнасці захавання гістарычнай праўды. Ва ўмовах сучасных выклікаў і спробаў рэабілітацыі нацызму адзінства пакаленняў і выразная грамадзянская пазіцыя становяцца галоўнай заслонай супраць экстрэмізму. Удзельнікі мітынгу ўсклалі кветкі да падножжа мемарыяла, ушанаваўшы хвілінай маўчання памяць кожнага, чыё жыццё было абарванае за калючым дротам.

– Памяць аб тых падзеях – гэта не толькі ўрок мінулага, – упэўнены Сяргей Валер'евіч. — Яна вучыць нас шанаваць чалавечую годнасць і не дапускаць, каб абыякавасць станавілася саўдзельнікам зла. Няхай урокі гісторыі стануць трывалым падмуркам нашай будучыні, а гэты дзень нагадвае ўсім нам аб тым, што свет – далікатны дар, які патрабуе штодзённага клопату і абароны!


Лёс старшыні Магілёўскай абласной асацыяцыі малалетніх вязняў фашысцкай няволі Любові Ярмолавай – жывое сведчанне трагедыі. Яна нарадзілася ў канцлагеры на тэрыторыі Нямеччыны разам з братом–двойняшкой і правяла ў няволі першыя дзесяць месяцаў жыцця, перш чым сям'і атрымалася вярнуцца ў родны Магілёў.

У сваім звароце да прысутных Любоў Сяргееўна прывяла страшныя лічбы:

– Дарагую цану заплаціла Беларусь, каб яе народ не стаў рабом Германіі. Большасць беларусаў загінула не на палях бітвы — яны былі знішчаны ў канцэнтрацыйных лагерах, якіх на тэрыторыі краіны дзейнічала больш за 500. Самы страшны з іх — Малы Трасцянец, дзе абарваліся жыцці больш як 200 тысяч мірных жыхароў. Не менш жахлівым быў лагер Азарычы ў Гомельскай вобласці. Туды сагналі больш за 50 тысяч вязняў, у асноўным дзяцей да 13 гадоў, і больш за палову з іх загінулі. Фашысты і ў невялікім Магілёве, дзе да вайны жылі каля 100 тысяч чалавек, стварылі дзесяць канцлагераў. Самым буйным стаў Лупалаўскі лагер смерці для ваеннапалонных, дзе замучылі больш за 40 тысяч чалавек. Усяго ў гады вайны ў горадзе і яго наваколлях было знішчана больш за 70 тысяч магіляўчан, а каля 30 тысяч былі скрадзеныя на прымусовыя працы ў Германію і Заходнюю Еўропу. Сярод іх і мая сям'я...


На 1 студзеня 2026 года ў Магілёве застаўся ўсяго 201 чалавек з ліку былых малалетніх вязняў, адзначыла Любоў Ярмолава:

– Нягледзячы на ​​ўзрост і стан здароўя, мы застаемся ў страі. Рэгулярна сустракаемся з моладдзю, удзельнічаем у патрыятычных мерапрыемствах горада. Выконваем свой абавязак, бо мы – жывая гісторыя той страшнай вайны. Нясем у сваім сэрцы вечную памяць аб тых, каго ўжо няма з намі. Нельга забываць, каб не страшныя падзеі не паўтарыліся нанава. Занадта дарагі кошт перамогі. У нас адно самае галоўнае жаданне – каб было мірнае неба, каб было мірнае жыццё!

Тыя, хто ў маленстве прайшоў праз фашысцкі палон у Нямеччыне і Заходняй Еўропе, вярнуліся на радзіму, каб аднаўляць краіну і стаць захавальнікамі праўды. Сёння іх сведчанні – найважнейшы заслон супраць забыцця.

Былы вязень нацысцкіх лагераў Павел Каваленка, звяртаючыся да прадстаўнікоў новых пакаленняў, падкрэсліў пераемнасць стваральнай працы і любові да Радзімы:

– У нас цудоўная моладзь. Я ім і ўсім нам жадаю шчасця, міру, росквіты. Каб набіраліся ведаў і папярэднічалі свае думкі і ідэі ў жыццё на карысць грамадства, услаўлялі нашу Айчыну. Прыемна бачыць, як за апошнія 50 гадоў змяніўся Магілёў, стаў цудоўным, прыгожым, квітнеючым!


Ад імя маладога пакалення да ветэранаў і вязняў звярнуўся навучэнец СШ №45 Кірыл Харытонаў. Ён падкрэсліў гатоўнасць моладзі прыняць эстафету гістарычнай памяці:

– Схіляем галовы перад вашай мужнасцю. Ад імя моладзі жадаем сказаць галоўнае – мы памятаем. Мы не ведаем вайны, не бачылі печы канцлагераў, але боль тых падзей закладзены ў нашу генетычную памяць. Абяцаем захоўваць і не дазволім сцерці праўду з гісторыі, каб такія словы, як «канцлагер», «лагер смерці», «гета», «рабская праца», назаўжды засталіся ў мінулым. Каб над нашымі галовамі заўсёды было чыстае і мірнае неба, а нашая краіна развівалася і расквітала для нас і будучых пакаленняў беларусаў!


СБ