ПереводчикКласіка і сучасныя аўтары шрыфтам Брайля. Як грант Прэзідэнта дапамог выдаць кнігі для невідушчых чытачоў
Праект «Рэспубліка Беларусь у фармаце ТІФЛА» быў арганізаваны ў магілёўскай Цэнтральнай гарадской бібліятэцы імя Карла Маркса. Яго сутнасць - выдаць кнігі сучасных беларускіх пісьменнікаў у спецыяльным фармаце, даступным для невідушчых чытачоў. У такой аўдыторыі была магчымасць таксама выдаць свае вершы. У пачатку 2025 года на рэалізацыю гэтай ініцыятывы ўстанова атрымала грант Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь у сферы культуры.
У інклюзіўным праекце было высокае запатрабаванне чытачоў. Ва ўстанове працуе дзіцячая бібліятэка-філіял №2, у структуры якой знаходзіцца абанемент па абслугоўванні інвалідаў па зроку. Гэта адзінае месца ў горадзе, куды прыходзяць чытаць людзі з парушэннямі зроку - там ёсць фонд кніг, надрукаваны шрыфтам Брайля. А яшчэ менавіта ў гэтым будынку знаходзіцца Магілёўская абласная арганізацыя Беларускага таварыства інвалідаў па зроку. «Вельмі зручна, што ў адным будынку і бібліятэка, і сама арганізацыя. Гэта дае магчымасць праводзіць буйныя сумесныя мерапрыемствы. Усё робім у адным звязку», - адзначыла загадчыца аддзела маркетынгу, сацыякультурнай дзейнасці і метадычнай працы бібліятэкі Ірына Пунчанка.
«Ідэя прыйшла, калі мы стваралі спецыяльныя кніжачкі для мінулага праекту. Цяпер літаратура, якая выдаецца шрыфтам Брайля, - гэта ў асноўным класічная і навуковая. На жаль, у невідушчых і людзей са слабым зрокам няма магчымасці пазнаёміцца з творамі сучасных беларускіх пісьменнікаў. Але мы вырашылі гэта выправіць», - патлумачыла важнасць праекту Ірына Пунчанка.
У рамках праекта выдадзена 22 кнігі. Сярод іх 16 твораў сучасных беларускіх аўтараў. Праект уключае як дзіцячыя, так і дарослыя творы. Напрыклад, выдадзены казкі Алеся Карлюкевіча, прадстаўлены такія аўтары, як Сяргей Трахімянок, Сяргей Клімковіч, Ліна Багданава, Іна Фралова, Валерый Кастручын. Апублікаваны творы і магілёўскіх пісьменнікаў: Алеся Казекі, Жанны Міус, Вольгі Бяловай і Алены Беланожкі.
«Творы выбіралі невялікія па фармаце, таму што калі пераводзіш твор на шрыфт Брайля, то аб'ём тэксту значна павялічваецца. Звычайна адна старонка стандартнага друкаванага тэксту - гэта 4 ці 5 старонак набору спецыяльным шрыфтам. Самі кнігі мы выпускалі на пластыкавых носьбітах. Усе тэксты прайшлі абавязковую праверку ў БелТІЗ. Спецыялісты з парушэннямі зроку ацэньвалі, ці ўсё карэктна надрукавана спецыяльным шрыфтам», - дадала загадчыца аддзела.
Акрамя таго, асобна выдадзена 6 зборнікаў вершаў уласнага сачынення, аўтарамі якіх сталі людзі са слабым зрокам і невідушчыя людзі з розных рэгіёнаў Беларусі. Ад кожнай вобласці выбралі па 5 аўтараў. Апублікаваны творы ў фармаце своеасаблівай «кнігі-пярэкрута»: адна частка надрукавана шрыфтам Брайля, а другая - узбуйненым шрыфтам.
«Стараліся выбіраць розныя тэмы, але ў асноўным невідушчыя паэты пішуць пра каханне да Беларусі і роднага горада, такія вершы прыходзілі амаль з кожнай вобласці. Сустракаліся таксама вершы матывацыйныя, якія кажуць: «Каб з табой ні здарылася, у якую б бяду ты ні трапіў, нельга здавацца», - пералічыла эксперт.
У рамках праекту нядаўна зрабілі і прэзентацыю выставы. Адкрыццё правялі з удзелам магілёўскіх пісьменнікаў і чытачоў бібліятэк, адміністрацыі горада. Цяпер усе гэтыя кнігі дэманструюцца ў Цэнтральнай гарадской бібліятэцы імя Карла Макса. «Звычайнаму чалавеку вельмі цяжка зразумець, як са слабым зрокам людзі чытаюць шрыфт Брайля. Калі мы праводзілі прэзентацыю выставы, прыходзілі нашы чытачы і дэманстравалі, як валодаюць ім», - патлумачыла Ірына Пунчанка.
З лютага ўсе выдадзеныя кнігі будуць перададзены ў фонд дзіцячай бібліятэкі №2, дзе кожны ахвочы можа не толькі пазнаёміцца з імі, але і ўзяць іх на дом.
Ва ўстанове гэта ўжо не першы праект, які супрацоўнікі рэалізуюць пры падтрымцы гранта Прэзідэнта. У 2024 годзе бібліятэка атрымала яго ў сферы маладзёжнай палітыкі на распрацоўку і ўкараненне інклюзіўнага праекта для невідушчых і са слабым зрокам людзей «Кранальная зала». Ён уключаў у сябе стварэнне музейнай калекцыі архітэктурных брэндаў Беларусі.
«Неяк мы з чытачамі выехалі на экскурсію. Нягледзячы на тое, што экскурсавод расказваў пра Магілёўскую ратушу, мы цудоўна разумелі: нашы са слабым зрокам чытачы могуць толькі меркаваць, як яна выглядае. Тады мы і падумалі: а што, калі ў іх з'явіцца магчымасць дакрануцца да паменшанай копіі гэтага вядомага будынку? Так і нарадзілася ідэя зрабіць аб'екты культурна-гістарычнай спадчыны Беларусі даступнымі для людзей з парушэннямі зроку з дапамогай тэхналогій 3D-мадэлявання», - распавяла яна.