ПереводчикЯк ствараецца скульптура «Алесь і Алеся» да Дня пісьменства ў Касцюковічах
Рэспубліканскае свята XXXIII Дзень беларускага пісьменства, які пройдзе ў Касцюковічах 5—6 верасня, абяцае запомніцца не толькі літаратурнымі чытаннямі і кірмашамі, але і з'яўленнем новага сімвалічнага арт–аб'екта. У цэнтры горада на абноўленай плошчы каля райвыканкама ўсталююць скульптурную кампазіцыю «Алесь і Алеся» паводле культавага твора народнага паэта Беларусі Аркадзя Куляшова, малой радзімай якога з'яўляецца касцюковіцкая зямля.
Аўтар праекта – вядомы магілёўскі скульптар Аляксандр Мінькоў. Карэспандэнты «СБ» пабывалі ў майстэрні мастака, каб на свае вочы ўбачыць, як прасоўваецца праца над кампазіцыяй. Ужо гатовы галовы герояў з пластыліну, і неўзабаве за гэтым этапам рушаць услед адліўка, дэталіроўка і фармоўка з сучасных палімерных матэрыялаў, якія і лягуць у аснову фінальнай версіі ўсталёўкі.
Ідэя стварэння скульптуры нарадзілася не спантанна. Размовы аб неабходнасці ўвекавечыць знакаміты літаратурны вобраз у гарадскім асяроддзі вяліся больш за год. Атрымаўшы запрашэнне, Аляксандр Мінькоў пабываў у Касцюковічах, каб прасякнуцца атмасферай краю, таксама ён кожны дзень слухаў у машыне песню «Алеся» ў выкананні ансамбля «Песняры», што стварала патрэбны настрой. І толькі потым прыступіў да першых эскізаў.
Задума трансфармавалася ў працэсе, прызнаецца майстар:
– Першапачаткова абмяркоўвалі бронзу, разглядалі іншыя ракурсы герояў і нават дэкаратыўныя элементы, напрыклад сімвалічны ручнік, на якім яны павінны былі стаяць. Аднак у выніку спыніліся на лаканічным, але эмацыйна насычаным варыянце. Цяпер Алесь і Алеся стаяць не спінай адзін да аднаго, як меркавалася ў першых эскізах, а абдымаюцца. Жадалася зрабіць выяву цяплейшай і блізкай.
Варта адзначыць, што першапачатковая канцэпцыя адсылала да юнацкіх перажыванняў самога Аркадзя Куляшова. Аднак, паводле слоў Аляксандра Мінькова, без ведання біяграфічнага кантэксту такі «тэатральны» жэст мог здацца гараджанам занадта складаным для ўспрымання. Таму вырашылі ўзмацніць лірычны складнік, зрабіўшы акцэнт на абдымках як сімвале светлай сустрэчы, юнацкасці і таго самага першага кахання, якое нябачна прысутнічала ў творчасці паэта на працягу ўсяго жыцця.
Кампазіцыя размесціцца ў адкрытай пешаходнай зоне, якая добра праглядаецца. Ад бронзы адмовіліся на карысць сучасных палімераў. Вышыня фігур складзе каля двух метраў, а разам з пастаментам, упрыгожаным нацыянальным арнаментам, — прыкладна 2,2 метра, крыху вышэй за чалавечы рост. Па задумцы аўтара, такія прапорцыі створаць эфект узвышша, але пры гэтым не аддаляць герояў ад гледача.
– Кніга ў кампазіцыі – прамая адсылка да Дня пісьменства, а беларускія матывы ва ўборах падкрэсліваюць сувязь з культурнай спадчынай. Героі ў нас юныя, басаногія, неспрактыкаваныя. Кожны дарослы чалавек, гледзячы на ??іх, зможа ўспомніць сябе ў гэтым далікатным узросце.
У дзяўчыны, напрыклад, будуць вельмі пышныя доўгія валасы, што дадасць выяве фальклорнай казачнасці, – удакладняе скульптар.
Праца над асобамі – асобная гісторыя. Хоць выявы з'яўляюцца зборнымі і абагульненымі, у Алесі адгадваюцца рысы жонкі Аляксандра Мінькова, а хлопец атрымаў вонкавае падабенства са старэйшым сынам Андрэем. Так атрымалася само сабой, усміхаецца майстар:
– Жонка часта побач, калі я працую. Мімаволі лавіў яе міміку, погляд. Сын таксама ўвесь час мільгаў перад вачыма. Да таго ж яго ўзрост якраз супадае з узростам лірычнага героя. Вось рысы і наклаліся.
Пры гэтым скульптар зазначае, што самым складаным этапам была зусім не партрэтная дакладнасць, а гарманічнае ўзгадненне аб'ёмаў і фігур. Важна было дабіцца таго, каб кампазіцыя выглядала натуральна і жыва, а не нагадвала двух статычных лялек.
– Фігуры павінны дыхаць, – тлумачыць Аляксандр Мінькоў.
– У вулічнай скульптуры заўсёды выкарыстоўваюцца элементы гратэску. Мы наўмысна робім масіўней надброўныя дугі, закладваем глыбейшыя вочы – рысы асобы павінны выразна чытацца як з дзесяці метраў, так і зблізку.
Гэта спадчына класічнай савецкай школы, традыцыі манументалізму ў лепшай іх праяве.
Устаноўка скульптуры «Алесь і Алеся» запланавана на канец лета. Ведаючы любоў людзей да стварэння гарадскіх легенд, можна не сумнявацца, што і новы помнік хутка абрасце добрымі прыметамі. Напрыклад, сярод студэнтаў і школьнікаў напэўна з'явіцца традыцыя церці кнігу ў руках герояў перад іспытамі – на выдатную адзнаку. Ды і сама абноўленая плошча мае ўсе шанцы стаць галоўным гарадскім месцам спатканняў і прызнанняў у каханні.
Для аўтара гэты праект мае асаблівае значэнне. Бацька Аляксандра Мінькова родам з Касцюковічаў, у дзяцінстве будучы майстар праводзіў тут шмат часу ў бабулі з дзядулем, тут да гэтага часу жывуць яго сваякі:
– Гэта не проста замова, а сапраўднае вяртанне да каранёў, таму адчуваю асаблівую асабістую адказнасць.
Дарэчы, сёлетні летні сезон выдаўся для майстра вельмі прадуктыўным. Акрамя «Алеся і Алесі», Аляксандр Мінькоў рыхтуе тэматычную скульптуру да абласных «Дажынак» у Шклове і кранальную кампазіцыю да Дня маці для Быхава.