11.08.2026 - 10:20

Набліжаецца 30–годдзе Усебеларускага народнага сходу.Яго стратэгічны сэнс заключаецца ў самім яго канстытуцыйным статуце, які забяспечвае галоўныя асновы жыцця грамадства і дзяржавы. Зрэшты, многія палітолагі і палітаглядальнікі звяртаюць увагу і на глабальны феномен УНС: набыўшы канстытуцыйны статус, яно, па сутнасці, рэабілітавала само паняцце класічнай дэмакратыі. І даказала ўсяму свету, што сапраўднае народаўладдзе можа быць і ў XXI стагоддзі. Пра гэта і не толькі – наша размова з дэлегатам усіх сямі Усебеларускіх народных сходаў, старшынёй Магілёўскай абласной арганізацыі Беларускага грамадскага аб'яднання ветэранаў, дэпутатам Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў Анатолем Глазам.

За падтрымкай – да народа

Дэлегат усіх ВНС прызнаецца:

– Больш за ўсё мне запомнілася першае Сход. Прычын таму мноства. Па–першае, часы самі па сабе былі складаныя. Прэзідэнт прыняў краіну ў не самым лепшым стане. Калі прамысловасць толкам не працавала, сельская гаспадарка знаходзілася ў загоне. Трэба было працаваць, паднімаць эканоміку. Але тут пачаўся палітычны крызіс. Калі асобныя палітыканы з ліку дэпутатаў Вярхоўнага Савета 13–га склікання вырашылі ўзяць уладу ў свае рукі. Нічога не ўмеючы фактычна. І – гэта самае галоўнае – не маючы падтрымкі народа. У момант такога вось супрацьстаяння заканадаўчай і выканаўчай улады Прэзідэнт і вырашыў параіцца з людзьмі, каб вызначыцца, у якім напрамку краіна павінна рухацца далей.

Анатоль Глаз нагадвае, што да кастрычніка 1996–га — часу правядзення першага ВНС — кіраўніком дзяржавы быў адпрацаваны механізм працы з прадстаўнікамі галін, кіраўнікамі мясцовай улады. І працягвае:

– Я на той момант быў старшынёй Бабруйскага райвыканкама. І памятаю – разам з калегамі раз у квартал збіраліся зрабіць справаздачу аб праведзенай працы перад Аляксандрам Рыгоравічам. І расказаць аб праблемах, якія патрабуюць неадкладнага рашэння. Каб прысутныя на сустрэчы міністры, кіраўнікі галін дапамогу аказалі. Вось такія працоўныя сустрэчы былі зразумелыя.

Але размова Прэзідэнта з вялікай колькасцю людзей? Як яно ўсё будзе? Чаго ўвогуле чакаць? Ніхто з дэлегатаў, якія ехалі на першы Сход, не мог адказаць на гэтыя пытанні. Таму – не схаваю – было пэўнае хваляванне. Якое, зрэшты, знікла пасля таго, як Аляксандр Рыгоравіч прачытаў свой даклад.

Які зваўся – падкрэслю – «Толькі народ мае права вырашаць свой лёс». З гэтага моманту, перакананы, і пачалося будаўніцтва сапраўднага народаўладдзя ў новай незалежнай Беларусі.

Як адзначае ветэран беларускай палітыкі, усё тады было ўпершыню:

– Напрыклад, першы раз прагучала, што ў краіне будзе будавацца сацыяльна арыентаваная рынкавая эканоміка. Скептыкі (ды і супернікі, чаго граху ўтойваць) ажно ў далоні запляскалі, думаючы, што «злавілі» Прэзідэнта на памылцы – маўляў, «як у прынцыпе могуць спалучацца рынак і сацыяльная скіраванасць»? Жыццё паказала, аднак, што Аляксандр Рыгоравіч меў рацыю. Каб пераканацца ў гэтым, дастаткова ў акно паглядзець. І ўбачыць, якая падтрымка зараз аказваецца ў краіне тым, хто мае ў ёй патрэбу.

Фарміраванне асноў

Дарэчы, што да сяла. На першым Сходзе было вырашана яго падтрымаць. Сярод прыярытэтаў другога Сходу значылася ўжо харчовая бяспека. Гэта значыць, па сутнасці, ішло развіццё тэмы. А бо ў тыя гады было мноства тых, хто казаў, маўляў, няма чаго ўкладваць велізарныя сродкі ў сельскую гаспадарку, таннае харчаванне можна купіць на Захадзе. Анатоль Глаз на гэты конт катэгарычны:

– Так маглі разважаць альбо шкоднікі, альбо тыя, хто ў эканоміцы наогул нічога не разумеў.

Развіццё вёскі – гэта і занятасць насельніцтва (значыць, сацыяльная абароненасць), і незалежнасць дзяржавы.

Мы ведаем прыклады, на шчасце, не з айчыннага досведу, калі спачатку з'елі «стратэгічныя запасы ножак Буша» і толькі потым зразумелі, што самім трэба развівацца. Калі ж казаць пра Беларусь, то зачын таго, што мы сёння ў пяцёрцы сусветных (!) экспарцёраў малочнай прадукцыі, ляжыць менавіта ў рашэннях першых Усебеларускіх народных сходаў.

На кожным са Сходаў ішла гаворка пра найважнейшыя на той момант рэчы, акцэнтуе ён:

– На трэцім, да прыкладу, падводзіліся прамежкавыя вынікі стварэння аграгарадкоў як населеных пунктаў новага тыпу – у вёсцы, але з гарадскімі ўмовамі жыцця. І адначасова было прынята рашэнне развіваць малыя гарады. Што, калі разабрацца, заканамерна. Менавіта райцэнтры могуць – калі спатрэбіцца – аказаць дапамогу сялу. Задуманае атрымалася. Цяпер ніводны малы горад па якасці жыцця не саступае гораду вялікаму. Дарэчы, нагадаю, дэвізам другога Сходу стала фраза «За моцную і квітнеючую Беларусь!». Але думка гэтая праходзіла праз усе Сходы. І сёння не страціла актуальнасць, у поўнай меры адлюстроўваючы галоўную мэту развіцця краіны.

Павел Минченко, СБ