ПереводчикЯшчэ раз аб гістарычнай памяці
Грамадзянскія ініцыятывы бываюць розныя. Напрыклад, людзі жадаюць у сябе ў двары дзіцячую пляцоўку ўладкаваць. Або месца для калектыўнага адпачынку. Нешта падобнае. Увогуле варыянтаў хапае. Але тая ініцыятыва, што прагучала падчас прыёму грамадзян, які нядаўна праводзіла дэпутатка Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Галіна Бяляева, з агульнага шэрагу выбіваецца. Бо тычыцца гістарычнай памяці.
Неабыякавы магілёвец прапанаваў разгледзець магчымасць усталёўкі ў горадзе помніка ці мемарыяльнай дошкі, якія былі б прысвечаныя жыхарам Магілёва, якія пражывалі на акупаванай тэрыторыі ў 1941—1944 гадах і аказвалі дапамогу Савецкай арміі ў гады Вялікай Айчыннай вайны.
Даведаўся пра гэта - і мяне як токам шандарахнула. А бо гэта пра мяне, маіх сяброў, знаёмых, суседзяў. Не наўпрост, вядома. Пра нашы сем'і, якія пацярпелі ад вайны...
Наш святы абавязак - памятаць тых, чыімі імёнамі названы вуліцы, у гонар каго ўстаноўлены абеліскі, але і не павінны забываць пра тых, хто апынуўся ў акупацыі. У каго кожны дзень быў дужаннем за жыццё. Гэта я аб продках нашых. Цяжкае жыццё было пад немцам. Кожны літаральна па краі прорвы хадзіў. Не выйшаў на працу - пакараюць. Не пазбаўленнем прэміі, не вымовай. Могуць расстраляць. Не захацеў апошняе аддаць падчас чарговага рабавання «на патрэбы вермахта» - не факт, што жывы застанешся. Хваробы... Падчас акупацыі ў Магілёве ўспыхнула эпідэмія сыпнога тыфа. Хворых было шмат. А вось лекі адсутнічалі. Плюс галадуха. Калі прадукты харчавання перайшлі ў разрад раскошы.
Гэта я так, увогуле. Але магу і аб сваёй сям'і расказаць. Бацька, калі жывы быў, вельмі не хацеў аб вайне казаць: цяжка ўспамінаць было. Але сёе-тое ўсё-такі ў яго даведаўся. Неяк бацька патрапіў у аблаву — накіравалі яго ў канцлагер: рыхтавалі да адпраўкі на прымусовыя працы ў Нямеччыну. Але таце ўдалося ўцячы літаральна перад самай пасадкай у вагон. Дзеда-падпольшчыка арыштавалі (а потым і пакаралі смерцю) фашысты. Да гэтага часу невядома, дзе пахаваны. Бабулі прыйшлося адной траіх дзяцей паднімаць. А яшчэ хата згарэла. Сям'я зімой, у маразы, апынулася на вуліцы. Прыйшлося шукаць прытулак. Самім - акупацыйныя ўлады ў такіх пытаннях простым людзям не дапамагалі. Адзінае, што дало сілы перажыць усе нягоды, - вера ў хуткае вызваленне. Нядзіўна, што савецкія войскі ў 1944-м сустракалі не проста як вызваліцеляў. Кожны з салдат быў ледзь не родным.
Гэта я ў некалькіх сказах толькі аб адной сям'і расказаў. А колькі такіх сем'яў было? Не пералічыць. Але ўсе змаглі не проста перажыць жахі акупацыі, не проста выжыць - яшчэ і заняцца аднаўленнем сваёй роднай краіны. Не маючы права пры гэтым забыцца аб перажытым. Пра што гаварыў Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка 22 чэрвеня 2015 года падчас мітынгу-рэквіема, прысвечанага адкрыццю мемарыяльнага комплексу «Трасцянец»:
- У апошні час мы ўсё часцей чуем: «А навошта ўсё гэта трэба, давайце ўсё забудзем». Пад гэтым, здавалася б, бяскрыўдным лозунгам крыецца жахлівая рэч. Гэта спроба не толькі забыцца, але і перапісаць гісторыю апошняй вайны, адабраць подзвіг нашага народа ў нас. Мы гэтага не павінны забываць, мы не павінны нікому аддаць гэтую Вялікую Перамогу, бо гэта сведчанне велічы савецкага народа, нашчадкамі якога з'яўляемся і мы.
Памятныя знакі, мемарыяльныя дошкі, прысвечаныя тым, хто перажыў акупацыю, на мой погляд, патрэбны. Ня толькі ў Магілёве, але і ў іншых гарадах. У першую чаргу павінны быць адрасаваны моладзі. Як урэчышчанае напамін аб жахах вайны, калі пакутуюць усё без выключэння. І наказ аб тым, што такога ніколі больш не павінна паўтарыцца.