22.07.2026 - 15:06

Выпускнікі ВНУ і каледжаў Беларусі, якія вучыліся на дзённым бюджэтным аддзяленні, з 1 жніўня пачынаюць адпрацоўку па размеркаванні. У нашай краіне маладым спецыялістам пакладзены цэлы комплекс ільгот – ад жыллёвых, да льготнага крэдыту і стымулюючых выплат.

У пресс–службе Мінпрацы і сацабароны ўжо не раз пералічвалі прэферэнцыі для маладых спецыялістаў.

Калі прыступаць да працы

Афіцыйна працоўны шлях для размеркаванага маладога спецыяліста пачынаецца з першага чысла апошняга летняга месяца. Дарэчы, працаваць можна пачаць і раней. Тэрмін абавязковай адпрацоўкі ў такой сітуацыі будзе пачынацца менавіта з дня падпісання працоўнай дамовы.

Перавод маладога спецыяліста на больш высокую пасаду рэальны толькі тады, калі новая пазіцыя напрамую звязана са спецыяльнасцю, якую ён атрымаў падчас навучання. Такая ініцыятыва зыходзіць ад работніка: яму для гэтага спатрэбіцца пісьмовая згода, а затым дзейнічае агульны, устаноўлены працоўным заканадаўствам парадак пераводу.

Калі не выйсці на працу: што будзе

Калі малады спецыяліст не выйшаў на працу па размеркаванні, расцэньваецца гэта як адмова ад размеркавання ці прагул. Наступствы ў такога парушэння дастаткова сур'ёзныя:

– супрацоўнік будзе абавязаны кампенсаваць усе сродкі, якія дзяржава выдаткавала на яго навучанне;

– калі ён адмовіцца рабіць гэта добраахвотна, адбудзецца прымусовае спагнанне сродкаў праз суд, у тым ліку судовыя выдаткі;

– звальненне за прагул з адпаведным запісам у працоўнай кніжцы;

– Поўная страта статусу маладога спецыяліста і ўсіх звязаных з ім гарантый.

Спіс дакументаў

Гэты спіс даволі стандартны, але для тых, хто выходзіць на працу ўпершыню, ёсць нюанс: працоўную кніжку завядуць ужо на працы. Пералік дакументаў:

– пашпарт або іншы дакумент, які пацвярджае асобу;

– пасведчанне аб накіраванні на працу;

– дакументы воінскага ўліку (для ваеннаабавязаных і прызыўнікоў);

– дыплом аб адукацыі або дакумент аб навучанні;

– індывідуальная праграма рэабілітацыі (для інвалідаў);

– накіраванне на працу ў лік броні (калі прыдатнаю);

– медыцынская даведка аб стане здароўя;

– іншыя дакументы, прадугледжаныя заканадаўствам.

Наймальнік абавязаны гэта зрабіць

Прымаючы на ​​працу выпускніка па размеркаванні, працадаўца павінен строга выконваць пэўную працэдуру:

– не ўстанаўліваць выпрабавальны тэрмін – гэта забаронена;

– заключыць пісьмовы працоўны дагавор (кантракт) і аформіць прыём загадам;

– прыняць на працу строга ў адпаведнасці з пасведчаннем аб накіраванні;

– пад подпіс азнаёміць супрацоўніка са службовай інструкцыяй, умовамі працы і аплаты, а таксама правіламі ўнутранага распарадку, калектыўнай дамовай;

– аформіць і выдаць страхавое пасведчанне;

– растлумачыць правы і абавязкі работніка;

– правесці ўступны інструктаж па ахове працы;

– аформіць працоўную кніжку (для тых, хто ўпершыню працуе).

Надбаўкі і выплаты

Калі ўчорашні выпускнік прыбывае на працу па размеркаванні, яму ў Беларусі даюць аднаразовую грашовую выплату: яе памер прывязаны да месячнай стыпендыі ў апошнім семестры навучання.

Таксама выплачваецца дапамога за пераезд у памеры адной тарыфнай стаўкі або службовага акладу, калі месца працы размеркаванага маладога спецыяліста размешчана ў іншым населеным пункце (не па месцы рэгістрацыі).

А калі стыпендыі ў выпускніка не было, разлік прывязаны да памеру сацыяльнай стыпендыі. Гэтыя сродкі працадаўца абавязаны перавесці работніку на працягу месяца з моманту працаўладкавання.

Акрамя таго, для ўладальнікаў дыпломаў з адзнакай прадугледжаны дадатковыя прэферэнцыі: працадаўца мае права ўстанавіць павышаны службовы аклад або персанальную надбаўку – на меркаванне кіраўніцтва арганізацыі.

Стымулюючыя выплаты

Пералічоны штомесячныя стымулюючыя выплаты для бюджэтнікаў у выглядзе ведамасных надбавак:

Мінспорту – ад 10 да 50%; Міністэрства аховы здароўя – ад 20 да 50%; Мінпрацы – 20%; Мінкультуры і Мінадукацыі – ад 20 да 45% акладу.

Памер такіх надбавак зацвярджаюць у арганізацыях адпаведнымі лакальнымі актамі і залежыць ад унутранай палітыкі наймальніка.

Малады спецыяліст не можа звольніцца?

У Беларусі закон не дазваляе маладому спецыялісту звольніцца па ўласным жаданні ці па пагадненні бакоў. Справа ў тым, што працоўныя адносіны з такой катэгорыяй працаўнікоў маюць адмысловы рэжым абароны. Але для спынення працоўнай дамовы ёсць некаторыя падставы, хоць іх спіс даволі абмежаваны:

– пераход на выбарчую пасаду;

– паступленне на дзённую форму навучання для павышэння адукацыі;

– неадпаведнасць займанай пасады па стане здароўя (пацверджанае медзаключэннем);

– учыненне грубых дысцыплінарных правін: прагул, з'яўленне на працы ў стане алкагольнага ап'янення і аналагічныя парушэнні;

– ліквідацыя арганізацыі;

– скарачэнне колькасці або штата.

Бальнічны для маладога спецыяліста

У Рэспубліцы Беларусь для тых, хто толькі пачынае працоўную дзейнасць, пры разліку дапамогі па часовай непрацаздольнасці дзейнічае асобыпарадак.

Паводле звестак Мінпрацы і сацабароны, за аснову пры разліку бальнічнага бярэцца мінімальная заработная плата (МЗП). За поўны каляндарны месяц непрацаздольнасці выплачваецца 100 працэнтаў памер мінімалкі.

Пры стажы працы менш за 10 гадоў – 80% сярэднядзённага заробку, але толькі пасля таго, як гэтая сума перавысіць памер дапамогі, разлічанага з МЗП. З двух варыянтаў выбіраецца найвялікі.

Пры стажы 10 гадоў і больш – 100% сярэднядзённага заробку. Стаж улічваецца з 2003 года па квартал, які папярэднічае наступу непрацаздольнасці.

Выключэнні (100% незалежна ад стажу):

дапамога па догляду дзіцяці да трох гадоў у выпадку хваробы маці;

дапамога па догляду хворага дзіцяці да 14 гадоў (або да 18 гадоў, калі дзіця з інваліднасцю);

дапаможнік па цяжарнасці і родах.

Тэрмін адпрацоўкі: што ў яго ўключаецца

У час абавязковай адпрацоўкі па размеркаванні залічваюцца:

– альтэрнатыўная служба;

– водпуск па догляду дзіцяці;

– ваенная служба па прызыву або кантракту;

– служба ў рэзерве.

Калі малады спецыяліст перарывае работу па гэтых уважлівых прычынах, час адпрацоўкі прадаўжае заканчвацца.

Льготны крэдыт

У нашай краіне маладыя спецыялісты маюць права ўзяць ільготны крэдыт на 5 гадоў на куплю спажывецкіх тавараў беларускай вытворчасці.

Працэнтная стаўка такога крэдыту – 25 працэнтаў ад стаўкі рэфінансавання Нацыянальнага банка; максімальная сума – 30 БПМ (бюджэтаў пражытачнага мінімуму працаздольнага насельніцтва); першыя плацяжы пачынаюцца праз 6 месяцаў пасля атрымання грошай.

Галоўная ўмова – абавязковая адпрацоўка ўстаноўленага тэрміну па размеркаванні.

Жыллё

У Рэспубліцы Беларусь маладыя спецыялісты маюць права стаць на ўлік маючых патрэбу ў паляпшэнні жыллёвых умоў як па месцы рэгістрацыі, так і як па месцы працы. Таксама гэтая катэгорыя працаўнікоў можа:

– атрымліваць ад наймальніка грашовую кампенсацыю за арэнду кватэры;

– прэтэндаваць на першачарговае атрыманне арэнднага жылля.

ОНТ