28.01.2026 - 08:20

Пад снежным покрывам на кронах дрэў тут кіпіць праца, ад якой залежыць, якім будзе беларускі лес праз 20, 30, а то і 50 гадоў. У базісным лесагадавальніку Бялыніцкага лясгаса зараз асаблівая пара. Збор гузоў хвоі звычайнай ідзе поўным ходам, і кожная з іх - не проста драўляная лускавінка, а маленькі зародак будучага дрэва. Здавалася б, што складанага ў тым, каб сабраць шышкі? Але варта правесці тут хаця б адзін дзень, як разумееш: гэта праца, якая патрабуе ведаў, цярпення і сапраўднай любові да лесу. Карэспандэнты БЕЛТА пабывалі ў гадавальніку і ўбачылі, як нараджаецца пасадачны матэрыял новага пакалення.


Лесагадавальнік плошчай 25 га быў закладзены яшчэ ў 1980 годзе. Тут размешчана пастаянная лесанасенная плантацыя хвоі звычайнай, дзе растуць каля тысячы дрэў. Якім ужо каля 26 гадоў, і за гэты час яны сталі сапраўднымі «родапачынальнікамі» лесу. Пасадачны матэрыял для іх бралі ў Глыбоцкім дасведчаным лясгасе, і з тых часоў тут збіраюць толькі палепшаныя шышкі - тыя, што даюць больш цягавітыя, стромкія і прадуктыўныя нашчадствы.

«Пасадачны матэрыял бралі ў Глыбоцкім дасведчаным лясгасе і каля 20 гадоў збіраем толькі палепшаныя гузы хвоі з лесанасеннай плантацыі. У мінулым годзе мы сабралі каля 5 т, у гэтым годзе плануем тое ж самае. Ужо амаль 3 т мы сабралі, нарыхтавалі і адвезлі ў насенняводчы цэнтр для перапрацоўкі», - распавёў начальнік лесагадавальніка Бялыніцкага лясгаса Леанід Ніканавіч.


Збор пачынаецца ў лістападзе - пасля першых устойлівых маразоў, калі шышкі дасягаюць сталасці, але яшчэ не расчыніліся. Працягваецца ён да сакавіка, пакуль не будзе сабраны ўвесь ураджай. Аднак сёлета зіма ўнесла свае карэктывы. З-за моцных снегападаў і моцных маразоў прыйшлося часова прыпыніць збор шышак. «Калі б не снег, мы б да сярэдзіны лютага сабралі цалкам усё. Паколькі надвор'е ўнесла свае карэктывы, давядзецца крыху пачакаць з гэтым. Я думаю, у пачатку сакавіка мы збярэм увесь ураджай», - тлумачыць Леанід Ніканавіч.

Сабраныя шышкі засынаюць у мяшкі, прывозяць у ангар і перабіраюць, як бульба. Асабліва актыўна гэтым займаюцца ў дні, калі на вуліцы дождж ці завіруха. «Калі надвор'е не зусім дазваляе, дождж ці снег, лесаводы прыходзяць у памяшканне сартаваць тое, што сабралі. Тутака ж трапляе і ігліца, і леташнія шышкі, і дробныя, бываюць і нестандартныя. Стандарт шышкі павінен не менш за 16 мм у дыяметры», - усміхаецца Леанід Ніканавіч.


Пасля сартавання - прыёмка. Кожную партыю ўзважваюць, правяраюць на адпаведнасць нормам і рыхтуюць да адпраўкі. Машына лясгаса з грузападымальнасцю 3,5 т адвозіць шышкі ў насенняводчы цэнтр, дзе іх сушаць, чысцяць ад лускавінак і здабываюць насенне. Там створаны ўсе ўмовы для іх захоўвання: строгі тэмпературны рэжым, кантроль вільготнасці. «Яны знаходзяцца пры пэўнай тэмпературы, па меры патрэбы ў вясновы перыяд мы бярэм патрэбную колькасць і высейваем у пасяўных аддзяленнях ці ў цяпліцах», - распавядае Леанід Ніканавіч.

Цікава, што запас насення тут на 4-5 год наперад. «Мы ідзем з апярэджаннем. Усякае бывае - раптам будзе неўраджайны год, а ў нас ёсць запас. Гэты год не зусім ураджайны. На наступны год дзе гарантыя, што будзе ўраджайны?» - разважае ён.


Асабліва каштоўна бачыць, як тут беражліва ставяцца да ўсяго - нават да таго, што не падыходзіць пад стандарт. «Тут нічога не знікае, - кажа Леанід Ніканавіч. - Шышкі, якія не адпавядаюць нормам, мы выкарыстоўваем у якасці мульчы - напрыклад, для буякі. Або закладваем у кампостную кучу, гэта ўсё перагнівае і ператвараецца ва ўгнаенне».


Ужо больш за 45 гадоў Леанід Нікановіч працуе ў Бялыніцкім лясгасе. Пачынаў памочнікам ляснічага, а сёння ён начальнік базіснага лесагадавальніка. Дзевяць гадоў таму пайшоў на пенсію, але не змог сядзець дома. «Праца ў лясной гаспадарцы для мяне не проста праца, а месца сілы», - прызнаецца ён. Сёння ён перадае вопыт новаму пакаленню: у яго падпарадкаванні - дзевяць пастаянных работнікаў, сем з якіх - жанчыны. «Асноўны касцяк - нашы жанчыны. У сувязі са снежным надвор'ем і маразамі некаторыя з іх сышлі ў адпачынак», - распавядае ён.


Праблем з кадрамі няма: пры неабходнасці падключаюць лесаводаў з суседніх лясніцтваў, выдзяляюць тэхніку. Напрыклад, для збору гузоў на верхавінах дрэў прыязджае трактарыст Тэхцінскага доследна-вытворчага лясніцтва Юрый Стральцоў са спецыяльнай вышкай. «Прыязджаем раніцай, атрымліваем убор і прыступаем да працы. Нашы лесаводы становяцца на вышку, а я іх падымаю, каб яны дасталі да самага верху. Збіраюць на кожным дрэве, ідзем па шэрагу, пакуль не збяруць з усіх дрэў», - тлумачыць ён.


Лесавод 6-га разраду Тэхцінскага даследна-вытворчага лясніцтва Дзмітрый Часлаўскі працуе тут ужо больш за 10 гадоў. «Думаў: папрацую крыху і пайду, а так зацягнула, што ўжо больш за 10 гадоў тут працую. Не заўсёды бывае лёгка - сёлета надвор'е такое марознае, холадна, але што парабіць, працаваць трэба. Трэба выконваць нормы, зарабляць грошы і карміць сям'ю», - кажа ён. Зміцер прызнаецца, што з ранняга дзяцінства кахае лес. Таму кожную шышку ён збірае з любоўю. Гэтае каханне і трымае яго тут.


Яго калега Валеры Вазіла адзначае, што праца яму прыносіць задавальненне. «Хадзіш па свежым паветры, збіраеш гузы, а ў будучыні гэта будуць дрэвы. Тут кожная шышка на вагу золата, - з усмешкай кажа ён. - Больш за ўсё ў працы мне падабаецца, калі вырошчваем сеянцы. Мы ж і падкормліваем, і вырошчваем пасадачны матэрыял».

Гледзячы на ​​гэтых людзей, разумееш, што лес - гэта не проста дрэвы. Гэта праца сотняў рук, гэта памяць аб мінулым і клопат аб будучыні. І кожная шышка, сабраная ў студзеньскі мароз ці лютаўскую завіруху, гэта абяцанне: што беларускія лясы будуць расці, дыхаць і радаваць вока яшчэ доўгія дзесяцігоддзі.


БЕЛТА