15.01.2020 - 10:02

Вёска Балашэвічы Глускага раёна Магілёўскай вобласці спакон веку спраўляе Шчодры вечар Старога Новага года не з каляднай Казой, а з Казлом, якога калядаваць па дамах водзяць выключна бабылі – мясцовыя нежанатыя мужчыны.

Усе ўдзельнікі мужчынскай «казлінай» Каляды выварочваюць і апранаюць авечыя кажухі навыварат і падпяразваюцца ручнікамі замест паясоў, якіх, як кажуць балашэвіцкія старажылы, у іх вёсцы не ткалі.

Цэнтральны персанаж калядавання – Казёл – вырабляецца па-дзедаўску: унутр вывернутага кажуха ўлазіць мужчына і ў адным з рукавоў трымае драўляную палку з абабітай аўчынай драўлянай пысай, да якой прышываюцца казліная барада і абавязкова званочак.

Званочак звініць на ўсю вёску, апавяшчаючы, што ідуць Казлы калядаваць. Дарэчы, званочкі на Казлах яшчэ старэйшыя, чым самі касцюмы – яны былі выкапаныя мясцовымі жыхарамі і захаваліся яшчэ з царскіх часоў і эпохі Рэчы Паспалітай.

Самы старэйшы мясцовы завадзіла «Казлоў-бабылёў» Рыгор Дзядзюля пачаў хадзіць калядаваць яшчэ ў 50-я гады ХХ стагоддзя, будучы ў 4-м класе, і добра памятае, як гэта рабілі яго дзед і бацька, ад якога яму дасталася маска казла. Часта Казлы нават біліся, у пераносным або прамым сэнсе, за здабычу, імкнучыся апярэдзіць адзін аднаго ў візітах па вясковых дамах, бо адорваць на Шчадрэц трэба было ўсіх калядоўшчыкаў без выключэння.

Атрымаўшы дазвол ад гаспадароў хаты пакалядаваць, Казлы заходзяць у дом і пачынаюць спяваць сваю асаблівую калядную песню, разам стукаюць у падлогу нагамі, нібы капыткамі, і трасуць званочкам, тым самым выганяючы з хаты нячыстую сілу.

Маючы магчымасць на Шчадрэц пабываць у многіх дамах, нежанатыя мужчыны звычайна заадно прыглядаюцца да добразычлівасці і шчодрасці незамужніх гаспадынь і, пакланіўшыся, атрымліваюць традыцыйна ад гаспадароў у дар разнастайныя смачнасці, напоі і грошы.

Балашэвіцкія жанчыны калядуюць заўсёды асобна ад мужчын і спяваюць гаспадарам свае шчадравальныя песні на дабрабыт.

Як і ў іншых вёсках Магілёўшчыны і Беларусі, калядуюць і дзеці. Толькі ў Балашэвічах яны ідуць засяваць гаспадарскія дамы і двары раніцай пасля старога Новага года. Іх называюць засяваламі, таму што, прайшоўшы ў дом і павіншаваўшы аднавяскоўцаў каляднай песняй, яны пасыпаюць дом збожжам на ўрадлівасць і дабрабыт.

Самае цікавае і прыемнае, што, у адрозненне ад многіх іншых вёсак і вёсак Беларусі, калядаванне Казлоў-бабылёў, шчадраванне жанчын і дзіцячая Каляда засеваў захаваліся ў Балашэвічах як абсалютна жывая традыцыя, і людзі заўсёды рады калядоўшчыкам, аддаючы часам нават апошнія капейкі.

На пытанне, чаму ў Балашэвічах так захаваліся традыцыі, мясцовыя старажылы адказваюць, што, нягледзячы на тое, што «вёска» ўжо не такая вялікая, як была раней, аднавяскоўцы здолелі захаваць тут свой род...

СБ